ده سال رشد خودروهای ون
اگر تا یک دهه پیش خودروهای ون بیشتر برای جابهجایی بارهای سبک یا انتقال مسافران در مسیرهای شهری شناخته میشدند، امروز به یکی از پایههای مهم اقتصاد حملونقل در جهان تبدیل شدهاند.
رشد تجارت الکترونیک، افزایش نیاز به ارسال سریع کالا، گسترش خدمات شهری، رونق گردشگری و حرکت صنعت خودرو به سمت برقیسازی باعث شده است ونها در بازه زمانی ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۶ جایگاه ویژهای در بازار جهانی پیدا کنند. بسیاری از کارشناسان این دوره را «دهه طلایی خودروهای ون» میدانند؛ دورهای که در آن این خودروها از یک وسیله تجاری ساده به محصولی راهبردی برای اقتصاد و صنعت خودرو بدل شدند.
آغاز یک تحول بزرگ
سال ۲۰۱۶ را میتوان نقطه آغاز جهش بازار خودروهای ون دانست. هرچند این خودروها پیش از آن نیز سهم قابلتوجهی از بازار خودروهای تجاری را در اختیار داشتند، اما تغییر رفتار مصرفکنندگان و گسترش اقتصاد دیجیتال، شرایط این بازار را بهطور اساسی دگرگون کرد.
با توسعه فروش اینترنتی، شرکتهای توزیع و پخش ناچار شدند شبکه حملونقل خود را گسترش دهند. برخلاف کامیونهای بزرگ که برای حمل بارهای سنگین و مسیرهای بینشهری طراحی شدهاند، ونها بهدلیل ابعاد مناسب، مصرف سوخت کمتر و توانایی تردد آسان در معابر شهری، به گزینهای مناسب برای تحویل سفارشها تبدیل شدند.
در همین دوره، بسیاری از شرکتهای بزرگ حملونقل، فروشگاههای اینترنتی و شرکتهای پستی سرمایهگذاری گستردهای برای افزایش ناوگان ون خود انجام دادند. این روند خودروسازان را نیز به راهاندازی خطوط تولید جدید برای پاسخگویی به رشد تقاضا سوق داد.
رشد مداوم سهم بازار
بررسی روند بازار جهانی نشان میدهد که در فاصله سالهای ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۶، سهم خودروهای ون در بازار خودروهای تجاری سبک بهطور پیوسته افزایش یافته است. در اروپا، بخش قابلتوجهی از سرمایهگذاری خودروسازان به توسعه ونهای باری و مسافری اختصاص یافت. در چین نیز رشد تجارت الکترونیک و گسترش شرکتهای حمل کالا، فروش ونها را به رکوردهای تازهای رساند. در آمریکای شمالی هم توسعه خدمات توزیع کالا و نیاز به ناوگان حملونقل درونشهری، بازار این خودروها را تقویت کرد.
کارشناسان صنعت خودرو معتقدند یکی از مهمترین مزیتهای ونها، انعطافپذیری بالای آنهاست. این خودروها هم برای حمل بار، هم برای جابهجایی مسافر، هم در خدمات امدادی، گردشگری و خدمات شهری کاربرد دارند؛ موضوعی که دامنه مشتریان آنها را روزبهروز گستردهتر کرده است.
تجارت الکترونیک؛ عامل اصلی رشد
یکی از مهمترین دلایل افزایش تقاضا برای خودروهای ون، رشد سریع تجارت الکترونیک در سراسر جهان است. در طول یک دهه گذشته، میلیونها نفر خریدهای روزمره خود را از طریق اینترنت انجام دادهاند و همین موضوع شرکتهای توزیع را با حجم بیسابقهای از سفارشها روبهرو کرده است.
تحویل سریع کالا بدون استفاده از ناوگان گسترده ون تقریباً ممکن نیست. این خودروها میتوانند در خیابانهای پرتردد، کوچههای باریک و مناطق مسکونی بهراحتی تردد کنند و کالا را در کوتاهترین زمان ممکن به دست مشتری برسانند. به همین دلیل، بسیاری از شرکتهای بزرگ جهان هزاران دستگاه ون را به ناوگان خود افزودهاند.
تأثیر همهگیری کرونا
همهگیری کرونا در سالهای آغازین دهه ۲۰۲۰ هرچند برای مدتی تولید خودرو را کاهش داد، اما در مقابل باعث جهش تقاضا برای خرید اینترنتی و خدمات ارسال کالا شد. مردم در بسیاری از کشورها بهجای مراجعه حضوری به فروشگاهها، خریدهای خود را بهصورت آنلاین انجام دادند و همین مسئله نیاز به خودروهای ون را افزایش داد.
در این دوره، بسیاری از شرکتهای حملونقل ناچار شدند ظرفیت ناوگان خود را گسترش دهند. خودروسازان نیز پس از عبور از بحران کمبود قطعات و ریزتراشهها، بخش قابلتوجهی از تولید خود را به خودروهای ون اختصاص دادند.
ونها دیگر فقط خودروهای باری نیستند
یکی دیگر از تحولات مهم این دهه، تغییر کاربری خودروهای ون بود. امروز این خودروها تنها برای حمل بار استفاده نمیشوند، بلکه در بخشهای مختلف اقتصاد حضور دارند.
ونهای مسافری در حملونقل شهری و بینشهری، سرویس مدارس، هتلها، شرکتهای گردشگری، فرودگاهها و حتی سفرهای خانوادگی نقش مهمی ایفا میکنند. همچنین بسیاری از شرکتهای خدمات فنی، اورژانس، آتشنشانی، مخابرات و خدمات شهری از انواع ونهای مجهز برای ارائه خدمات استفاده میکنند.
بسیاری از خانوادهها در اروپا، آمریکای شمالی و استرالیا نیز از این خودروها برای سفرهای طولانی بهره میبرند و بازار تجهیزات جانبی آنها هم رشد قابلتوجهی داشته است.
برقیسازی، هوشمندسازی و تغییر چهره خودروهای ون
یکی از مهمترین تحولات بازار خودروهای ون در فاصله سالهای ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۶، حرکت سریع خودروسازان به سمت تولید مدلهای برقی بود. اگر در آغاز این دهه بیشتر ونها با موتورهای بنزینی یا دیزلی عرضه میشدند، در سال ۲۰۲۶ تقریباً همه خودروسازان بزرگ جهان دستکم یک یا چند مدل ون برقی در سبد محصولات خود دارند.
دلیل این تغییر تنها کاهش آلایندگی نبود. شرکتهای بزرگ حملونقل و توزیع کالا به این نتیجه رسیدند که استفاده از ونهای برقی، بهویژه در مسیرهای شهری، هزینه سوخت و نگهداری را کاهش میدهد و از سوی دیگر امکان تردد در مناطقی را فراهم میکند که ورود خودروهای آلاینده به آنها محدود شده است.
امروز بسیاری از کلانشهرهای اروپا و برخی شهرهای آسیایی و آمریکایی قوانین سختگیرانهای برای کاهش آلایندگی وضع کردهاند. در چنین شرایطی، شرکتهای حملونقل برای ادامه فعالیت خود ناچار به نوسازی ناوگان و استفاده از خودروهای پاک شدهاند.
رقابت خودروسازان برای تصاحب بازار
افزایش تقاضا برای خودروهای ون باعث شد تقریباً همه خودروسازان بزرگ جهان سرمایهگذاری گستردهای در این بخش انجام دهند. رقابت دیگر فقط بر سر قدرت موتور یا ظرفیت حمل بار نیست، بلکه شاخصهایی مانند مصرف انرژی، برد حرکتی، سامانههای ایمنی، فناوریهای ارتباطی و راحتی راننده نیز به معیارهای اصلی تبدیل شدهاند.
در نسل جدید ونها، استفاده از سامانههای کمکی رانندگی، ترمز اضطراری خودکار، هشدار خروج از مسیر، دوربینهای دید پیرامونی، نمایشگرهای دیجیتال، سامانههای مدیریت ناوگان و ارتباط برخط با مراکز کنترل به یک استاندارد تبدیل شده است.
این فناوریها نهتنها ایمنی راننده و سرنشینان را افزایش دادهاند، بلکه به شرکتهای حملونقل امکان دادهاند مسیرها، زمان تحویل کالا و مصرف انرژی را با دقت بیشتری مدیریت کنند.
رشد صنعت لجستیک؛ موتور محرک بازار ون
بدون تردید، صنعت لجستیک بزرگترین مشتری خودروهای ون در جهان به شمار میرود. طی یک دهه گذشته، رشد تجارت الکترونیک، توسعه فروشگاههای اینترنتی و افزایش تقاضا برای تحویل کالا در کوتاهترین زمان ممکن باعث شد شرکتهای لجستیکی ناوگان خود را بهطور بیسابقهای گسترش دهند.
امروز در بسیاری از کشورهای جهان، هزاران دستگاه ون از ساعات ابتدایی صبح تا نیمهشب در حال جابهجایی کالا هستند. این خودروها حلقه اتصال میان مراکز توزیع و مصرفکنندگان محسوب میشوند و نقش آنها در اقتصاد دیجیتال هر روز پررنگتر میشود.
کارشناسان معتقدند اگر روند رشد تجارت الکترونیک ادامه پیدا کند، بازار خودروهای ون در سالهای آینده نیز مسیر صعودی خود را حفظ خواهد کرد.
ونها؛ انتخاب نخست حملونقل شهری
یکی دیگر از عوامل رشد این بازار، تغییر سیاستهای حملونقل شهری است. بسیاری از شهرهای بزرگ جهان بهجای استفاده از اتوبوسهای بزرگ در مسیرهای کمتقاضا، از ونهای مسافری بهره میگیرند.
این خودروها هزینه خرید و نگهداری پایینتری دارند، مصرف انرژی آنها کمتر است و میتوانند در خیابانهای باریک و مناطق پرتراکم بهراحتی تردد کنند. به همین دلیل، بسیاری از شهرداریها و شرکتهای حملونقل عمومی در سالهای اخیر بخشی از ناوگان خود را با ونهای مدرن جایگزین کردهاند.
همچنین در بخش گردشگری، هتلها، فرودگاهها و شرکتهای خدمات مسافرتی نیز استفاده از ونهای مجهز رشد چشمگیری داشته است.
سهم رو به افزایش در اقتصاد جهانی
بررسی روند سرمایهگذاری خودروسازان نشان میدهد خودروهای ون دیگر یک محصول حاشیهای نیستند، بلکه به یکی از سودآورترین بخشهای صنعت خودرو تبدیل شدهاند.
حاشیه سود مناسب، تقاضای پایدار، نیاز همیشگی شرکتهای حملونقل و امکان عرضه نسخههای متنوع باری، مسافری، امدادی و خدماتی باعث شده است سرمایهگذاری در این بخش با سرعت ادامه پیدا کند.
همچنین رشد صنایع وابسته مانند تولید تجهیزات سردخانهای، تجهیزات امدادی، خودروهای خدمات شهری و کاربریهای ویژه، بازار این خودروها را گستردهتر کرده است.
ایران و فرصت توسعه بازار ون
در ایران نیز شرایط اقتصادی و نیازهای حملونقل نشان میدهد بازار خودروهای ون ظرفیت رشد قابلتوجهی دارد. توسعه خدمات شهری، نیاز به ناوگان حمل بار سبک، رشد گردشگری و افزایش تقاضا برای خودروهای کار و خدماتی میتواند زمینهساز گسترش این بخش در کشور باشد.
