رفع محدودیتهای بینالمللی؛ تحول بزرگ در صنعت خودروسازی ایران
صنعت خودرو به عنوان یکی از بخشهای اقتصادی، بیش از هر حوزه دیگری آثار مستقیم تحریمها و رفع آنها را تجربه کرده است و سوابق این صنعت به وضوح نشان میدهد که چگونه مناسبات سیاسی و بینالمللی میتواند بر روند تولید تأثیر بگذارد.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری موتورمگ، طبق مفاد تفاهمنامه میان ایران و آمریکا، در یک دوره ۶۰ روزه از اعمال تحریمهای جدید جلوگیری خواهد شد و در صورت دستیابی به توافق نهایی، تحریمهای اولیه و ثانویه آمریکا، همچنین محدودیتهای اتحادیه اروپا و قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل لغو خواهند شد.
اگرچه هنوز جزئیات اجرایی توافق نهایی مشخص نیست، اما تجربه برجام نشان میدهد که رفع محدودیتهای بینالمللی میتواند نقطه عطفی برای صنعت خودرو در کشور باشد.
نگاهی به آمار تولید خودرو در دهه گذشته حکایت از آن دارد که این صنعت در سالهای پیش از برجام و به دلیل تحریمهای غرب، در یکی از دشوارترین مقاطع خود قرار داشت. تحریمهای بینالمللی که از سال ۱۳۹۱ بهطور مستقیم صنعت خودرو را هدف قرار دادند، منجر به خروج شرکای خارجی، اختلال در تأمین قطعات و کاهش شدید تیراژ تولید شدند.
نتیجه این شرایط، سقوط تولید خودروهای سواری به پایینترین سطوح خود در سالهای ابتدایی دهه ۹۰ بود. در چنین وضعیتی، توافق هستهای و اجرای برجام در سال ۱۳۹۴ به عنوان یک نقطه عطف برای صنعت خودرو به شمار میرفت.
با رفع بخش مهمی از محدودیتهای بینالمللی، مسیر همکاری خودروسازان ایرانی با شرکای خارجی دوباره هموار شد. شرکتهای اروپایی که پیشتر بازار ایران را ترک کرده بودند، مذاکرات جدیدی را آغاز کردند و برخی قراردادهای مشترک به امضا رسید.
در آن زمان، صنعت خودرو نه تنها به منابع مالی و کانالهای بانکی دسترسی بیشتری پیدا کرد، بلکه تأمین قطعات و فناوری نیز تسهیل شد. نتایج این تحولات در آمار تولید به وضوح قابل مشاهده است.
تولید خودروهای سواری که در سالهای پیش از برجام به شدت افت کرده بود، در مدت کوتاهی روندی صعودی به خود گرفت و در نهایت از مرز یک میلیون و ۴۰۰ هزار دستگاه عبور کرد؛ رقمی که در دو دهه اخیر کمسابقه بود.
در واقع، برجام برای صنعت خودرو تنها یک توافق سیاسی نبود، بلکه به منزله باز شدن دریچهای به سمت زنجیره جهانی تأمین محسوب میشد. بسیاری از قطعاتی که پیشتر با هزینههای بالا و مسیرهای پیچیده وارد کشور میشدند، از طریق کانالهای رسمی تأمین شدند.
همچنین خودروسازان توانستند برنامههای توسعه محصول خود را با همکاری شرکای خارجی دنبال کنند. از سوی دیگر، حضور دوباره خودروسازان خارجی فضای رقابتی تازهای را در بازار ایجاد کرد.
قراردادهای مشترک با شرکتهای فرانسوی و مذاکرات با سایر برندهای جهانی امیدواریهایی را نسبت به ارتقای کیفیت محصولات داخلی، افزایش داخلیسازی و انتقال فناوری به وجود آورد؛ اما این روند چندان پایدار نماند.
خروج ایالات متحده آمریکا از برجام در سال ۹۷ و بازگشت تحریمها بار دیگر صنعت خودرو را در معرض محدودیتهای گسترده قرار داد. بسیاری از شرکتهای خارجی که پس از برجام وارد ایران شده بودند، فعالیت خود را متوقف کردند.
کانالهای مالی محدود شد و تأمین قطعات با دشواریهای فراوانی روبهرو گردید. پیامد این تحولات در آمار تولید کاملاً مشهود بود.
تنها یک سال پس از بازگشت تحریمها، تولید خودروهای سواری به بیش از ۶۰۰ هزار دستگاه سقوط کرد. به بیان دیگر، صنعتی که در دوران اجرای برجام به رکورد تاریخی خود نزدیک شده بود، در مدت کوتاهی بخش بزرگی از ظرفیت تولیدی خود را از دست داد.
این افت تنها به کاهش تیراژ محدود نبود. بازگشت تحریمها موجب شد پروژههای مشترک متوقف شوند، محصولات جدید از خطوط تولید کنار بروند و خودروسازان برای حفظ جریان تولید به سمت استفاده از پلتفرمها و فناوریهای قدیمیتر حرکت کنند.
همچنین هزینه تأمین قطعات افزایش یافت و بسیاری از سرمایهگذاریهای پیشبینیشده به مرحله اجرا نرسید. تجربه برجام از این منظر اهمیت دارد که نشان میدهد صنعت خودرو ایران بیش از آنکه با محدودیت ظرفیت تولید مواجه باشد، تحت تأثیر محیط کسبوکار و شرایط بینالمللی قرار دارد.
هنگامی که دسترسی به منابع مالی و شبکه جهانی تأمین فراهم میشود، امکان افزایش سریع تولید وجود دارد؛ اما در شرایط تحریم، حتی حفظ سطح تولید نیز به چالشی جدی تبدیل میشود.
در آخرین روز هفته گذشته، شاهد کاهش بهای ۷ تا ۴۵ میلیونتومانی محصولات سایپا و افزایش بهای چشمگیر ۱۰ تا ۱۶۵ میلیونتومانی محصولات ایرانخودرو در بازار بودیم.
در این میان، شاهین اتومات پلاس (۱۴۰۵) با ۴۵ میلیونتومان کاهش به ۲ میلیارد و ۴۵۰ میلیونتومان، پارس نوآ (۱۴۰۵) با ۴۰ میلیونتومان کاهش به یک میلیارد و ۹۰۵ میلیونتومان و ساینا S (۸۵ گانه) (۱۴۰۵) با ۳۰ میلیونتومان کاهش به یک میلیارد و ۱۷۰ میلیونتومان قیمتگذاری شدند.
از سوی دیگر، تارا اتومات V۴ (۱۴۰۵) با ۱۶۵ میلیونتومان افزایش به ۲ میلیارد و ۵۰۵ میلیونتومان، پژو ۲۰۷ موتور TU۳ (۸۵گانه) (۱۴۰۵) با ۱۵۵ میلیونتومان افزایش به یک میلیارد و ۶۵۵ میلیونتومان و سورن پلاس XU۷P (دریچهبرقی) (۱۴۰۵) با ۱۲۰ میلیونتومان افزایش به یک میلیارد و ۶۰۵ میلیونتومان اعلام قیمت شد.
همچنین خودروهای مونتاژی کاهش بهای ۵۰ تا ۲۰۰ میلیونتومان را تجربه کردند. بهطوری که اکستریم VX (۱۴۰۵) با ۲۰۰ میلیونتومان کاهش به ۱۱ میلیارد و ۵۰۰ میلیونتومان، فونیکس FX پریمیوم FWD (۱۴۰۵) با ۲۰۰ میلیونتومان کاهش به ۶ میلیارد تومان، چری آریزو ۵T اسپرت FL IE (۱۴۰۴) با ۱۰۰ میلیونتومان کاهش به ۳ میلیارد و ۷۰۰ میلیونتومان، جک J۴ اتوماتیک (۱۴۰۵) با ۵۰ میلیونتومان کاهش به ۲ میلیارد و ۴۵۰ میلیونتومان، بک X۳ پرو (۱۴۰۵) با ۵۰ میلیونتومان کاهش به ۳ میلیارد تومان و کیامسی T۹ (۱۴۰۵) با ۵۰ میلیونتومان کاهش به ۶ میلیارد و ۸۵۰ میلیونتومان ارزشگذاری شدند.
در میان خودروهای وارداتی نیز شاهد افت بهای ۵۰ تا یکمیلیارد و ۲۰۰ میلیونتومان بودیم. بهطوری که ارزش تویوتا پرادو ۲.۴ لیتر توربو (۲۰۲۶) با یکمیلیارد و ۲۰۰ میلیونتومان کاهش به ۴۴ میلیارد تومان، تویوتا لندکروز ۳.۴ لیتر توربو VXR (۲۰۲۶) با یکمیلیارد تومان کاهش به ۶۷ میلیارد تومان، بامو X۲ sDrive ۲۵i (۲۰۲۶) با ۵۰۰ میلیونتومان کاهش به ۱۶ میلیارد و ۲۰۰ میلیونتومان و آئودی Q۴ e-tron (۲۰۲۵) با ۴۰۰ میلیونتومان کاهش به ۹ میلیارد و ۶۰۰ میلیونتومان رسید.
