خرابی دستهموتور چه ربطی به تقه گیربکس دارد؟
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری موتورمگ، سیستم انتقال قدرت خودرو از مجموعهای قطعات بههمپیوسته تشکیل شده است. موتور، گیربکس، پلوسها، دستهموتورها و دستهگیربکس، حتی بخش کنترل موتور همگی میتوانند روی کیفیت تعویض دنده اثر بگذارند. به همین دلیل، احساس ضربه هنگام حرکت یا جابهجایی دنده، همیشه نشانه خرابی گیربکس نیست. یکی از قطعاتی که معمولاً بیش از دیگر اجزا باعث ایجاد این سوءتفاهم میشود، دستهموتور است.
دستهموتور دقیقاً چه کاری انجام میدهد؟ دستهموتور برخلاف نام سادهاش فقط وظیفه نگهدارندگی موتور را ندارد؛ این قطعه باید وزن موتور و گیربکس را تحمل کند و همزمان لرزشها و ضربههای ناشی از عملکرد پیشرانه را جذب کند.
در خودروهای امروزی، بسیاری از دستهموتورها با استفاده از لاستیکهای مهندسیشده یا نمونههای هیدرولیکی تولید میشوند تا در زمان شتابگیری، ترمزگیری و تعویض دنده، از جابهجایی بیش از حد موتور و گیربکس جلوگیری شود. به زبان ساده، دستهموتور همانند ضربهگیر عمل میکند و اگر این قطعه آسیب ببیند، ضربهها مستقیمتر به بدنه و اتاق منتقل میشوند.
چرا خرابی دستهموتور شبیه خرابی گیربکس است؟ هنگام تعویض دنده، بهخصوص در گیربکسهای اتوماتیک، گشتاور موتور به شکل ناگهانی تغییر میکند. در صورتی که دستهموتور سالم باشد، این تغییر نیرو معمولاً با حداقل حس ضربه منتقل میشود.
اما اگر لاستیک دستهموتور ترک بخورد، پاره شود یا خاصیت ارتجاعی خود را از دست بدهد، موتور بیش از حد جابهجا میشود و خروجی این اتفاق همان ضربهای است که راننده آن را معمولاً با عنوان «تقه» تجربه میکند. در بسیاری از خودروها، این ضربه بیشتر هنگام قرار دادن اهرم روی D یا R، شروع حرکت از حالت توقف، شتابگیری ناگهانی، برداشتن پا از روی پدال گاز و همچنین تعویض بین دندههای پایین دیده میشود؛ موضوعی که حتی برای رانندگان باتجربه هم ممکن است اشتباهبرانگیز باشد.
خرابی دستهموتور معمولاً تنها با ضربه همراه نیست. لرزش غیرعادی موتور در حالت درجا، تکان شدید خودرو هنگام روشن یا خاموش شدن پیشرانه، کوبش در عبور از دستاندازها و حتی احساس لرزش در فرمان یا کف خودرو از نشانههای رایج فرسودگی این قطعه به شمار میروند. در شرایط شدیدتر نیز جابهجایی بیش از حد موتور میتواند به پلوسها، اگزوز، شیلنگها یا حتی برخی اتصالات برقی فشار وارد کند.
پس چه زمانی واقعاً گیربکس مقصر است؟ البته هر تقهای را نمیتوان به دستهموتور نسبت داد. اگر ضربهها همراه با تأخیر در تعویض دنده، گاز هرز، روشن شدن چراغ اخطار مربوط به گیربکس، بوی سوختگی روغن، لغزش دنده یا صدای غیرعادی باشند، احتمال وجود ایراد در خود گیربکس بیشتر میشود.
کاهش سطح یا افت کیفیت روغن گیربکس، خرابی شیرهای برقی (سلونوئیدها)، فرسودگی کلاچهای داخلی و نقص در واحد کنترل گیربکس از جمله دلایل رایج این وضعیت هستند. به همین دلیل، تعمیرکار حرفهای صرفاً با شنیدن یک ضربه، تصمیم برای باز کردن گیربکس نمیگیرد و معمولاً تشخیص را با بررسی دقیق انجام میدهد.
یکی از چالشهای بازار تعمیرات خودرو این است که برخی مالکان، بدون عیبیابی دقیق، مستقیم سراغ تعمیر گیربکس میروند؛ در حالی که ممکن است منشأ مشکل فقط یک دستهموتور فرسوده باشد. از طرف دیگر، گاهی هم راننده تصور میکند مشکل صرفاً از دستهموتور است، در حالی که گیربکس نیاز به تعمیر اساسی دارد.
به همین علت، تشخیص صحیح تنها با بررسی همزمان دستهموتورها، دستهگیربکس، پلوسها، کیفیت روغن گیربکس، خطاهای ثبتشده در ECU و نیز آزمون رانندگی امکانپذیر است. همچنین به این نکته باید توجه داشت که عمر دستهموتور وابسته به سبک رانندگی و شرایط استفاده است و شتابگیریهای ناگهانی، عبور مداوم از دستاندازها با سرعت بالا، رانندگی در مسیرهای ناهموار، نشت روغن روی لاستیک دستهموتور و حتی گرمای زیاد موتور میتواند عمر آن را کاهش دهد.
در خودروهای توربوشارژ یا مدلهایی که گشتاور بالاتری تولید میکنند، فشار واردشده به دستهموتورها بیشتر است و به همین دلیل، احتمال فرسایش زودتر این قطعه نسبت به خودروهای معمولی افزایش پیدا میکند. همچنین نباید تصور کرد چون دستهموتور فقط کمی لرزش ایجاد میکند، میتوان تعویض آن را عقب انداخت؛ ادامه رانندگی با دستهموتور آسیبدیده علاوه بر کاهش کیفیت رانندگی، میتواند فشار بیشتری به گیربکس، پلوسها و سایر اجزای انتقال قدرت وارد کرده و در بلندمدت هزینههای بالاتری برای مالک ایجاد کند.
در پایان، هر ضربهای که هنگام تعویض دنده احساس میشود به معنای محکومیت گیربکس نیست. گاهی منشأ مشکل قطعهای است که کمتر مورد توجه قرار میگیرد؛ دستهموتور. تشخیص درست این دو موضوع، هم از تعمیرات غیرضروری جلوگیری میکند و هم میتواند صرفهجویی قابل توجهی در هزینههای نگهداری خودرو به همراه داشته باشد.
