آیا بهروزرسانی ناوگان دوچرخه میتواند تهران را از بحران نجات دهد؟
با وجود اینکه تعداد خودروهای سواری بهطور قابلتوجهی بیشتر از موتورسیکلتهاست، اما فناوری قدیمی بسیاری از موتورسیکلتهای در حال تردد در تهران موجب شده است که میزان آلایندگی آنها چندین برابر خودروهای استاندارد باشد.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری موتورمگ، کارشناسان حوزه محیطزیست و حملونقل بر این باورند که یکی از سریعترین و اقتصادیترین راههای کاهش آلودگی هوای تهران، اجرای گسترده طرح نوسازی موتورسیکلتهای فرسوده است. این طرح در صورت پیادهسازی صحیح میتواند در مدت زمان کوتاهی تأثیر مثبتی بر کیفیت هوا، مصرف سوخت و سلامت عمومی شهروندان داشته باشد.
تهران؛ پایتخت موتورسیکلتهای فرسوده
موتورسیکلت بهدلیل قیمت مناسب، چابکی در ترافیک و هزینه نگهداری پایین، به یکی از ابزارهای اصلی جابهجایی در تهران تبدیل شده است. از پیکهای موتوری گرفته تا مشاغل خدماتی و حتی سفرهای روزانه شهروندان، همگی به این وسیلهنقلیه وابسته هستند.
اما مشکل اصلی به عمر بالای بخش قابلتوجهی از این ناوگان برمیگردد. هزاران موتورسیکلت کاربراتوری هنوز در خیابانهای تهران در حال تردد هستند؛ وسایلی که عمدتاً از فناوریهای قدیمی بهره میبرند و استانداردهای زیستمحیطی روز را رعایت نمیکنند.
بررسیهای کارشناسی نشان میدهد که یک موتورسیکلت کاربراتوری فرسوده میتواند چندین برابر یک خودرو استاندارد آلاینده تولید کند. این آلایندهها شامل ذرات معلق، هیدروکربنهای نسوخته، مونوکسیدکربن و اکسیدهای نیتروژن هستند که نقش مهمی در ایجاد هوای ناسالم پایتخت دارند.
چرا موتورسیکلتها به آلایندههای بزرگ تبدیل شدهاند؟
برخلاف تصور عمومی، سهم آلایندگی تنها به تعداد وسایلنقلیه وابسته نیست. نوع فناوری موتور، کیفیت احتراق و استانداردهای آلایندگی نیز نقش تعیینکنندهای دارند.
موتورسیکلتهای کاربراتوری بهدلیل سیستم سوخترسانی قدیمی، قادر به تنظیم دقیق ترکیب سوخت و هوا نیستند. در نتیجه بخشی از سوخت بهطور کامل نمیسوزد و به شکل آلاینده وارد هوا میشود.
علاوهبر این، بسیاری از موتورسیکلتهای فرسوده سالها بدون سرویس مناسب فعالیت کردهاند. خرابی سیستم احتراق، فرسودگی موتور و استفاده از قطعات غیراستاندارد نیز بر حجم آلایندگی آنها میافزاید.
از سوی دیگر، الگوی تردد موتورسیکلتها در مناطق پرتراکم شهری باعث میشود آلایندههای تولیدی آنها مستقیماً در معرض تنفس شهروندان قرار گیرد. بههمین دلیل اثرات بهداشتی این وسایل گاه بیش از میزان آلایندگی اسمی آنها ارزیابی میشود.
نوسازی؛ کاهش فوری آلایندگی
جایگزینی موتورسیکلتهای فرسوده با مدلهای انژکتوری یا برقی میتواند تحولی جدی در وضعیت آلودگی هوای تهران ایجاد کند.
موتورسیکلتهای انژکتوری بهدلیل مدیریت الکترونیکی سوخت، احتراق کاملتری دارند و مصرف سوخت و انتشار آلایندهها در آنها به مراتب کمتر است. همچنین فناوریهای جدید امکان رعایت استانداردهای سختگیرانه آلایندگی را فراهم میکنند.
در سطحی بالاتر، موتورسیکلتهای برقی عملاً هیچگونه آلایندگی مستقیم در محل تردد تولید نمیکنند. استفاده گسترده از این محصولات، بهویژه در ناوگان پیک، توزیع کالا و خدمات شهری، میتواند بخش مهمی از آلودگی مناطق مرکزی تهران را کاهش دهد.
تأثیر بر کاهش ذرات معلق
ذرات معلق کوچکتر از ۲.۵ میکرون یکی از خطرناکترین آلایندههای هوای تهران محسوب میشوند. این ذرات بهراحتی وارد ریه شده و حتی میتوانند وارد جریان خون شوند.
موتورسیکلتهای فرسوده یکی از منابع مهم تولید این ذرات هستند. احتراق ناقص سوخت در موتورهای قدیمی موجب تولید حجم قابلتوجهی از ذرات ریز میشود.
کارشناسان معتقدند نوسازی گسترده ناوگان موتورسیکلت میتواند سهم قابلتوجهی از انتشار ذرات معلق را کاهش دهد. هرچه تعداد بیشتری از موتورسیکلتهای کاربراتوری از چرخه تردد خارج شوند، میزان انتشار آلایندههای خطرناک نیز کاهش خواهد یافت.
صرفهجویی در مصرف سوخت
یکی از مزایای مهم نوسازی موتورسیکلتها، کاهش مصرف بنزین است. موتورسیکلتهای فرسوده بهدلیل راندمان پایین، سوخت بیشتری مصرف میکنند و بخشی از آن نیز بدون احتراق کامل هدر میرود.
با جایگزینی این ناوگان با مدلهای جدید، مصرف سوخت به شکل محسوسی کاهش پیدا میکند. این موضوع علاوهبر کاهش هزینههای مالک، به کاهش فشار بر منابع انرژی کشور نیز کمک میکند.
در شرایطی که مدیریت مصرف سوخت بهیکی از دغدغههای اصلی اقتصاد ایران تبدیل شده است، نوسازی موتورسیکلتها میتواند بهعنوان یک راهکار کمهزینه و سریع مورد توجه قرار گیرد.
کاهش هزینههای درمان و سلامت
آلودگی هوا تنها یک مساله زیستمحیطی نیست؛ بلکه یک بحران سلامت عمومی محسوب میشود. بیماریهای تنفسی، قلبی و عروقی، سرطان ریه و بسیاری از مشکلات مزمن با آلودگی هوا ارتباط مستقیم دارند.
هرچه میزان آلایندههای تولیدشده توسط وسایلنقلیه کاهش یابد، فشار بر نظام سلامت نیز کمتر خواهد شد. کاهش مراجعات درمانی، کاهش روزهای کاری از دسترفته و افزایش بهرهوری نیروی کار از جمله دستاوردهای اقتصادی بهبود کیفیت هوا هستند.
برخی مطالعات جهانی نشان دادهاند که سرمایهگذاری در کاهش آلایندگی وسایلنقلیه معمولاً چندین برابر هزینه اولیه خود، منافع اقتصادی و درمانی ایجاد میکند.
نقش موتورسیکلتهای برقی در آینده تهران
امروزه بسیاری از کلانشهرهای جهان بهسمت برقیسازی ناوگان حملونقل سبک حرکت کردهاند. موتورسیکلتهای برقی بهدلیل هزینه بهرهبرداری پایین و آلایندگی صفر در محل استفاده، به گزینهای جذاب برای شهرهای پرتراکم تبدیل شدهاند.
در تهران نیز توسعه زیرساختهای شارژ و ارائه مشوقهای مالی میتواند زمینه گسترش استفاده از این محصولات را فراهم کند.
بخش قابلتوجهی از ترددهای روزانه پایتخت توسط پیکهای اینترنتی، شرکتهای توزیع کالا و خدمات شهری انجام میشود. برقیسازی این ناوگان میتواند تأثیر چشمگیری بر کاهش آلودگی هوا داشته باشد.
چالشهای اجرای طرح نوسازی
با وجود مزایای فراوان، اجرای طرح نوسازی موتورسیکلتهای فرسوده با موانعی نیز روبهرو است.
مهمترین چالش، هزینه خرید موتورسیکلت جدید است. بسیاری از مالکان موتورسیکلتهای فرسوده توان مالی کافی برای جایگزینی وسیلهنقلیه خود را ندارند. از این رو، موفقیت طرحهای نوسازی نیازمند حمایت دولت، بانکها و تولیدکنندگان است.
چالش دیگر، اسقاط واقعی موتورسیکلتهای فرسوده است. در برخی موارد مشاهده شده که وسایل فرسوده پس از خروج ظاهری از چرخه، دوباره وارد بازار شدهاند. بنابراین نظارت دقیق بر فرآیند اسقاط اهمیت ویژهای دارد.
همچنین توسعه زیرساختهای شارژ برای موتورسیکلتهای برقی از دیگر پیشنیازهای موفقیت این برنامه محسوب میشود.
تجربه کشورهای موفق
بسیاری از کشورهای آسیایی که با بحران آلودگی هوا مواجه بودند، از طریق نوسازی ناوگان موتورسیکلت به نتایج قابلتوجهی دست یافتند.
در شهرهایی که سهم موتورسیکلت در حملونقل شهری بالا بوده، دولتها با ارائه تسهیلات خرید، معافیتهای مالیاتی و مشوقهای اسقاط، مالکان را به استفاده از وسایلنقلیه کمآلاینده ترغیب کردهاند.
تجربه این کشورها نشان میدهد که ترکیب سیاستهای تشویقی و محدودیت برای وسایل فرسوده میتواند در مدت کوتاهی تغییرات قابلتوجهی در کیفیت هوا ایجاد کند.
