تأثیر ناپایداری اقتصاد کلان بر نوسانات بازار خودرو
در این میان، بسیاری از کارشناسان بر این باورند که ریشه اصلی نابسامانیهای بازار خودرو باید در متغیرهای کلان اقتصادی، تورم مزمن و عدم ثبات در تصمیمگیریها جستوجو شود. علی منصوری، کارشناس اقتصادی در گفتوگو با خبرنگار پایگاه خبری موتورمگ، با اشاره به اینکه بازار خودرو نمایانگر وضعیت کلی اقتصاد کشور است، تصریح کرد: «تا زمانی که مشکلات ساختاری اقتصاد، نوسانات ارزی و سیاستهای غیرقابل پیشبینی ادامه داشته باشد، نمیتوان انتظار آرامش پایدار در بازار خودرو را داشت.»
وی همچنین بر این نکته تاکید کرد که قیمتگذاری دستوری، کاهش قدرت خرید مردم، افزایش هزینههای تولید و ضعف فضای رقابتی از جمله عواملی هستند که هم تولیدکنندگان و هم مصرفکنندگان را با چالشهای جدی مواجه کردهاند. به گفته او، اصلاح وضعیت بازار خودرو نیازمند مجموعهای از اقدامات هماهنگ در حوزه اقتصاد کلان، صنعت و تجارت است و نمیتوان با تصمیمات مقطعی و کوتاهمدت بهدنبال حل مشکلات ریشهای این بازار بود.
بازار خودرو در ماههای اخیر چه شرایطی را پشت سر گذاشته و مهمترین عوامل تلاطم این بازار چیست؟
بازار خودرو در ماههای اخیر بهطور عمده تحت تأثیر فضای اقتصاد کلان کشور قرار داشته است. هرگونه تغییر در نرخ ارز، انتظارات تورمی و شرایط سیاسی به سرعت خود را در قیمت خودرو نمایان میکند. به همین دلیل حتی در دورههایی که عرضه خودرو افزایش یافته یا سیاستهای کنترلی اعمال شده است، بازار نتوانسته به ثبات پایدار دست یابد.
از سوی دیگر، خودرو در اقتصاد ایران تنها یک کالای مصرفی به شمار نمیرود و در بسیاری از مقاطع بهعنوان یک دارایی برای حفظ ارزش سرمایه مورد توجه قرار گرفته است. این موضوع باعث میشود رفتار سرمایهای در بازار خودرو بر رفتار مصرفی غلبه کند و زمینهساز نوسانات قیمتی شود.
چرا با وجود افزایش نسبی تولید، همچنان بازار خودرو با نوسان قیمت مواجه است؟
افزایش تولید بدون شک میتواند به بهبود شرایط بازار کمک کند؛ اما به تنهایی کافی نیست. زمانی که نرخ تورم عمومی در اقتصاد بالا باشد و ارزش پول ملی کاهش یابد، طبیعی است که قیمت کالاهای سرمایهای و مصرفی نیز تحت تأثیر قرار گیرند. علاوه بر این، هزینههای تولید در صنعت خودرو شامل مواد اولیه، قطعات، انرژی، حملونقل و دستمزد نیروی انسانی بهطور مستمر در حال افزایش است.
بنابراین حتی رشد تولید نیز نمیتواند به تنهایی اثر تورم ساختاری اقتصاد را خنثی کند.
کاهش قدرت خرید مردم چه تاثیری بر بازار خودروهای داخلی گذاشته است؟
کاهش قدرت خرید یکی از مهمترین چالشهای فعلی بازار خودرو به شمار میآید. بخش قابل توجهی از خانوارها دیگر توانایی خرید خودروهای صفرکیلومتر را ندارند و همین مساله موجب کاهش تقاضای واقعی بازار شده است. در چنین شرایطی شاهد هستیم که بخشی از تقاضا به سمت خودروهای کارکرده سوق پیدا کرده یا خرید خودرو بهتعویق افتاده است.
ادامه این روند میتواند رکود عمیقتری را در بازار خودرو ایجاد کند و بر عملکرد تولیدکنندگان نیز اثرگذار باشد.
سیاست قیمتگذاری دستوری چه تاثیری بر صنعت و بازار خودرو داشته است؟
قیمتگذاری دستوری طی سالهای گذشته یکی از مهمترین چالشهای صنعت خودرو بوده است. زمانی که قیمت فروش محصولات با هزینههای واقعی تولید همخوانی نداشته باشد، خودروسازان با مشکلات مالی مواجه میشوند و توان سرمایهگذاری برای توسعه محصولات و ارتقای کیفیت کاهش مییابد.
از سوی دیگر، اختلاف میان قیمت کارخانه و بازار زمینه شکلگیری رانت و فعالیتهای سوداگرانه را فراهم میکند. در چنین شرایطی نه تولیدکننده منتفع میشود و نه مصرفکننده واقعی؛ بلکه بخش عمده منافع به واسطهها و دلالان میرسد.
واردات خودرو تا چه اندازه میتواند به تنظیم بازار کمک کند؟
واردات خودرو در صورت اجرای مستمر و برنامهریزیشده میتواند به افزایش رقابت در بازار کمک کند و بخشی از نیاز مصرفکنندگان را پاسخ دهد. با این حال نباید انتظار داشت واردات به تنهایی همه مشکلات بازار خودرو را برطرف کند. تنظیم پایدار بازار نیازمند مجموعهای از اقدامات شامل ثبات اقتصادی، افزایش تولید، اصلاح نظام قیمتگذاری، تقویت رقابت و بهبود فضای کسبوکار است.
واردات میتواند یکی از ابزارهای این فرآیند باشد؛ اما نمیتواند جایگزین اصلاحات ساختاری شود.
چشمانداز بازار خودرو در ماههای آینده را چگونه ارزیابی میکنید؟
چشمانداز بازار خودرو بیش از هر چیز به روند متغیرهای اقتصادی کشور وابسته است. اگر ثبات نسبی در بازار ارز و شاخصهای کلان اقتصادی ایجاد شود، میتوان انتظار داشت از شدت نوسانات بازار خودرو نیز کاسته شود. در مقابل، هرگونه شوک اقتصادی یا افزایش انتظارات تورمی میتواند بار دیگر بازار را با نوسان مواجه کند.
به همین دلیل آینده بازار خودرو را باید در چارچوب تحولات اقتصاد کلان کشور مورد ارزیابی قرار داد و نه صرفا در چارچوب متغیرهای درونصنعتی.
با توجه به شرایط اقتصادی کشور، چه عواملی بیشترین تاثیر را بر آینده بازار خودرو خواهند داشت؟
بدون تردید آینده بازار خودرو بیش از هر عامل دیگری به وضعیت اقتصاد کلان کشور وابسته است. اگر ثبات در بازار ارز ایجاد شود، نرخ تورم کنترل شود و سیاستهای اقتصادی از ثبات و قابلیت پیشبینی برخوردار باشند، میتوان انتظار داشت بازار خودرو نیز به تدریج از فضای هیجانی فاصله بگیرد.
اما در شرایطی که متغیرهای اقتصادی مدام در حال تغییر باشند، بازار خودرو نیز همچنان با نوسان همراه خواهد بود و فعالان این صنعت امکان برنامهریزی بلندمدت نخواهند داشت.
آیا میتوان امیدوار بود که با افزایش تولید، فاصله میان عرضه و تقاضا کاهش پیدا کند؟
افزایش تولید یکی از پیشنیازهای ساماندهی بازار است؛ اما شرط کافی نیست. در سالهای اخیر خودروسازان تلاش کردهاند تیراژ تولید را افزایش دهند، اما همزمان رشد هزینههای تولید، تورم و کاهش قدرت خرید مردم باعث شده آثار این افزایش تولید بهطور کامل در بازار نمایان نشود.
از سوی دیگر، زمانی که خودرو همچنان نقش یک کالای سرمایهای را ایفا میکند، بخشی از تقاضا با هدف سرمایهگذاری وارد بازار میشود و این موضوع تعادل عرضه و تقاضا را بر هم میزند. بنابراین، افزایش تولید باید با اصلاح سیاستهای اقتصادی و ایجاد ثبات در بازارهای مالی همراه شود.
برای خروج بازار خودرو از وضعیت کنونی چه اقداماتی باید در اولویت قرار گیرد؟
بازار خودرو بیش از هر چیز به یک بسته جامع اصلاحات نیاز دارد. کنترل تورم، ایجاد ثبات در بازار ارز، اصلاح نظام قیمتگذاری، کاهش فاصله قیمت کارخانه و بازار، افزایش رقابت، تسهیل سرمایهگذاری در صنعت خودرو و بهبود فضای کسبوکار باید بهصورت همزمان دنبال شود.
همچنین لازم است خودروسازان امکان تأمین مالی مناسب برای اجرای طرحهای توسعهای، نوسازی خطوط تولید و ارتقای کیفیت محصولات را داشته باشند. در کنار این موارد، واردات هدفمند خودرو نیز میتواند به افزایش رقابت و پاسخگویی بهتر به نیاز بازار کمک کند؛ اما نباید آن را تنها راهکار حل مشکلات دانست.
چشمانداز بازار خودرو را در ماههای آینده چگونه ارزیابی میکنید؟
چشمانداز بازار خودرو به تصمیمات اقتصادی دولت و روند متغیرهای کلان وابسته است. اگر سیاستهای اقتصادی در مسیر ایجاد ثبات حرکت کند و انتظارات تورمی کاهش یابد، بازار خودرو نیز بهسمت آرامش نسبی حرکت خواهد کرد.
اما در صورت تداوم نوسانات اقتصادی، افزایش نرخ ارز یا بروز شوکهای جدید، احتمال بازگشت التهاب به بازار همچنان وجود دارد. بههمین دلیل، اصلاح پایدار بازار خودرو تنها در سایه اصلاحات بنیادین اقتصادی امکانپذیر خواهد بود و تصمیمات مقطعی، هرچند ممکن است در کوتاهمدت اثرگذار باشند، اما نمیتوانند مشکلات ساختاری این بازار را برطرف کنند.
