تحولات بازار اتوبوس اروپا در سهماهه نخست ۲۰۲۶ چه مسیری را طی کرد؟
فصل اول سال ۲۰۲۶ میلادی برای تولیدکنندگان اتوبوس در اروپا به عنوان فصلی بینظیر از نظر حجم سفارشها و ثبتنام خودروهای پاک شناخته شده است. به گزارش خبرنگار پایگاه خبری موتورمگ، بر اساس آخرین گزارش انجمن خودروسازان اروپا (ACEA)، مجموع اتوبوسهای ثبتشده جدید در ۲۷ کشور اتحادیه اروپا در سه ماهه اول سال ۲۰۲۶ به ۱۰ هزار و ۹۶۴ دستگاه رسید که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۲۴.۵ درصد افزایش را نشان میدهد.
این رکوردشکنی در شرایطی اتفاق میافتد که بازار سنگینوزنهای جادهای اروپا سالها با رکود ناشی از تورم، اختلال در زنجیره تأمین و بلاتکلیفی در مقررات زیستمحیطی مواجه بوده است. آنچه این جهش را از رشدهای قبلی متمایز میکند، تغییر قابل توجه در سهم پیشرانههای پاک است. اتوبوسهای تمامالکتریکی برای نخستین بار توانستهاند سهمی ۲۱.۸ درصدی از کل بازار جدید را به خود اختصاص دهند.
اگر اتوبوسهای هیدروژنی و پیلسوختی را نیز به این آمار اضافه کنیم، سهم ناوگان بدون آلایندگی محلی به بیش از ۲۷ درصد میرسد. در مقابل، اتوبوسهای دیزلی با کاهش ۱۲ واحد درصدی نسبت به سهماهه اول ۲۰۲۵، برای نخستین بار به کمتر از ۵۵ درصد کل فروش کاهش یافتهاند.
ایتالیا؛ پیشران غیرمنتظره بازار
جالبترین تحول را میتوان در آمار کشور ایتالیا مشاهده کرد. جایی که ثبت سفارش اتوبوسهای جدید با رشد خیرهکننده ۱۳۷ درصدی نسبت به بهار ۲۰۲۵ به یکهزار و ۹۲۷ دستگاه رسید. دولت رم در پاییز ۲۰۲۵ بسته حمایتی ۵.۲ میلیارد یورویی برای نوسازی ناوگان حملونقل عمومی را تصویب کرد که اثر آن به سرعت در آمار فروش نمایان شده است. سهم مدلهای برقی در ایتالیا نزدیک به ۳۴ درصد گزارش شده که عمدتاً توسط دو شرکت چینی بیوایدی (BYD) و یوتانگ (Yutong) تأمین میشود. این وضعیت برای تولیدکنندگان سنتی اروپایی مانند دایملر (Mercedes-Benz) و مان (MAN) که سالها بازار ایتالیا را در اختیار داشتند، زنگ خطری جدی به شمار میآید.
اسپانیا با رشد ۵۲ درصدی (به یکهزار و ۸۴۴ دستگاه) و فرانسه با رشد ۳۹ درصدی (به یکهزار و ۳۱۲ دستگاه) دیگر نقاط قوت بازار قارهای بودند. پاریس که خود را برای میزبانی المپیک ۲۰۲۸ آماده میکند، در این سه ماه ۴۱۲ دستگاه اتوبوس برقی تحویل گرفته که بیشتر آن از شرکت فرانسوی-چینی ایکوسیتی (Iveco Bus–Yutong) خریداری شده است.
ترمز آلمان در سبزترین جاده
اما در میان این خبرهای مثبت، یک نقطه نگرانکننده نیز وجود دارد: آلمان. اقتصاد اول اروپا در حالی که وعده داده بود تا ۲۰۲۷ ناوگان اتوبوسرانی شهری را کاملاً برقی کند، در سهماهه اول ۲۰۲۶ تنها ۱۳۴ دستگاه اتوبوس برقی جدید به ناوگان خود اضافه کرده که نسبت به زمستان ۲۰۲۵ افت ۱۸ درصدی داشته است. مجموع کل اتوبوسهای جدید ثبتشده در آلمان (شامل دیزلی، گازسوز و هیبریدی) با کاهش ۳ درصدی به یکهزار و ۳۸۲ دستگاه رسید. کارشناسان دلیل اصلی این کاهش را کاهش ناگهانی یارانههای فدرال برای ایالتها در ژانویه ۲۰۲۶ و همچنین کمبود ایستگاههای شارژ سریع در شهرهایی مانند هامبورگ و مونیخ عنوان میکنند. اتحادیه صنعت حملونقل آلمان (VDV) هشدار داده که بدون اصلاح سریع سیاست مالی، احتمالاً هدف ۲۰۲۷ دستنیافتنی خواهد بود.
رقابت اروپا با چین؛ نبرد درون کارخانهها
قسمت دیگر داستان رشد بازار به ورود تهاجمی تولیدکنندگان چینی مربوط میشود. برآورد موسسه مشاوره «حملونقل و محیطزیست اروپا» (Transport & Environment) نشان میدهد در سهماهه اول ۲۰۲۶، از هر چهار دستگاه اتوبوس برقی فروختهشده در اتحادیه اروپا، یک دستگاه متعلق به یک برند چینی یا تولید مستقیم در چین یا مونتاژ در کارخانههای اروپاست. بیوایدی با کارخانه جدید خود در مجارستان (که از اکتبر ۲۰۲۵ بهرهبرداری تجاری را آغاز کرده) توانسته هزینه لجستیک را کاهش دهد و تحویل اتوبوس به اپراتورهای لهستانی و یونانی را به ۶ هفته برساند؛ در حالی که تحویل همین تعداد اتوبوس از دایملر آلمان ۱۴ هفته طول میکشد.
نکته مهمتر اینکه بر اساس مقررات ضدکربن اتحادیه اروپا (که از ژانویه ۲۰۲۶ سختتر شده)، از سال ۲۰۲۷ اتوبوسهای شهری جدید باید صد درصد بدون آلایندگی محلی باشند. همین موضوع باعث شده شهرداریها برای فرار از جریمه، سفارشهای خود را جلو بیندازند. اما تولیدکنندگان اروپایی مانند ولوو (Volvo) و اسکانیا (Scania) با کمبود باتری و ریزمحصولات نیمههادی مواجه هستند؛ در حالی که تأمینکنندگان چینی مشکلی برای تأمین سلولهای LFP (لیتیوم-آهن-فسفات) ندارند. نتیجه این شکاف عرضه، افزایش سهم چین به ۲۴ درصد از کل بازار نوین اتوبوس اروپا در سهماهه اول ۲۰۲۶ است؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه ۲۰۲۴ تنها ۱۴ درصد بود.
نگاه به فردا؛ سود بنگاهها یا کیفیت هوای شهرها؟
«رشد بازار در سهماهه اول نشان میدهد که انتقال به حملونقل پاک نه یک رویا، بلکه یک ضرورت اقتصادی و قانونی است.» این را «اولیور زیهه» مدیرعامل انجمن اتوبوسسازان اروپا (BIPAV) در گفتوگو با خبرگزاری «رویترز» اعلام کرده است. وی افزود: «اما نگرانی ما از فاصله گرفتن آلمان از برنامه و احتمالاً سایر کشورهای فقیرتر اروپای شرقی است که به دلیل نبود بودجه کافی، مجبور به خرید اتوبوسهای دستدوم دیزلی از غرب هستند.» در سوی مقابل، برخی تحلیلگران هشدار میدهند که جهش فعلی تا حدی ناشی از «پیشخرید» (پیش از اعمال جریمههای ۲۰۲۷) است. بهگفته بانک سرمایهگذاری «برنبرگ»، ممکن است در نیمه دوم ۲۰۲۶ بازار دچار افت فصلی شود. هرچند روند کلی ۵ ساله همچنان صعودی پیشبینی میشود؛ زیرا اتحادیه اروپا در نظر دارد تا سال ۲۰۲۹ دستکم ۵۰ هزار دستگاه اتوبوس برقی جدید را با بودجه صندوق بازیابی وارد مدار کند.
برای ایران اما این تحولات چه پیامی دارد؟
کشورهایی مانند ترکیه و لهستان که زودتر از ایران برای جایگزینی ناوگان فرسوده دیزلی با اتوبوس برقی اقدام کردند، اکنون شاهد کاهش ۲۰ درصدی هزینه تعمیر و نگهداری و کاهش ۶۰ درصدی مصرف سوخت هستند. گزارش اخیر بانک جهانی نیز هشدار داده که تأخیر هر ساله در نوسازی ناوگان اتوبوسرانی تهران و کلانشهرها، معادل ۳۰۰ میلیون دلار هزینه اضافی آلودگی هوا و مصرف سوخت نامرئی ایجاد میکند.
کارنامه سهماهه نخست سال ۲۰۲۶ اروپا
شاخص میزان تغییر نسبت به سهماهه اول ۲۰۲۵
کل اتوبوسهای ثبتشده جدید در اتحادیه اروپا ۱۰ هزار و ۹۶۴ دستگاه و ۲۴.۵ درصد افزایش
سهم اتوبوس برقی باتریدار ۲۱.۸ درصد و ۷.۲ واحد درصد افزایش
سهم اتوبوس دیزلی ۵۴.۴ درصد و ۱۲ واحد درصد کاهش
سریعترین بازار رشد ایتالیا (۱۳۷ درصد) –
بزرگترین بازار (حجم) آلمان (یکهزار و ۳۸۲ دستگاه) ۳ درصد کاهش
سهم برندهای چینی از بازار برقی ۲۴ درصد و ۱۰ واحد درصد افزایش
نتیجه آنکه بازار اتوبوس اروپا در بهار ۲۰۲۶ با دو چهره متفاوت روبهرو است: از یک سو، رشد چشمگیر و استقبال از انرژی پاک و از سوی دیگر، تردید آلمان و فشار رقابتی چین. آنچه برای تولیدکنندگان و برنامهریزان حملونقل در سراسر جهان از برلین تا تهران روشن است، پایان عصر یکدستنوازی دیزل و آغاز نبرد سرعت در برقیسازی است.
