ترمز تورم و جنگ تجاری: چالشهای جدید در مسیر حمل و نقل جهانی
تولید خودروهای سنگین در سطح جهانی در سهماهه نخست سال ۲۰۲۶، با چالشهای پیچیده اقتصادی و ژئوپلیتیک پس از بحران کرونا روبرو شده است. اطلاعات جمعآوریشده از انجمنهای ملی در آمریکا، اروپا، چین و استرالیا نشان میدهد که این بازار به مرحلهای از «بازارهای دو سرعت» وارد شده است. از یک سو، کاهش نرخ تورم در کشورهای غربی و انباشت تقاضا برای تعویض ناوگانهای فرسوده در اروپا، امید به احیای پایدار را به همراه دارد و از سوی دیگر، هزینههای بالای تامین مالی، تداوم تنشها در دریای سرخ و افزایش بیسابقه قیمت سوخت در اقیانوسیه، نگرانی از رکود را برای ناوگانهای مستهلک به وجود آورده است.
تحلیل دادههای سهماهه نخست ۲۰۲۶ نشان میدهد که جهان در آستانه یک «جانشینی گسترده ناوگان» قرار دارد، اما مسیر دستیابی به این هدف برای هر منطقه بهطور کامل متفاوت است.
بازار آمریکا؛ پایان یک سراشیبی ۹ ماهه یا شروع یک فاز جدید؟
آغاز سال ۲۰۲۶ برای بازار کامیونهای سنگین در ایالات متحده با یک «شوک آماری» همراه بود، اما نشانههای امیدوارکنندهای نیز در دل این آمار وجود دارد. دادههای منتشرشده توسط انجمن فروشندگان کامیون آمریکا (ATD) در ۱۵ آوریل ۲۰۲۶ نشان میدهد که مجموع فروش سهماهه اول سال در بخش کامیونهای تجاری (کلاسهای ۷ و ۸) به ۸۶ هزار و 891 دستگاه رسیده که نسبت به مدت مشابه در سال ۲۰۲۵، ۱۷.۷ درصد کاهش داشته است. این بدترین عملکرد سهماهه اول از سال ۲۰۲۱ به شمار میرود.
بررسی دقیقتر این آمار نشان میدهد که بخش کامیونهای سنگین (Heavy-Duty) با کاهش ۲۰.۵ درصدی مواجه شده و تنها ۴۰ هزار و 230 دستگاه فروش داشته است. در مقابل، کامیونهای با وزن متوسط (Medium-Duty) افت کمتری (۱۵.۲ درصد) را تجربه کردهاند که عمدتا به سفارشهای بخش لجستیک شهری و پست مربوط میشود. این کاهشها که عمدتا ناشی از تداوم روند نزولی سفارشها از نیمه دوم سال ۲۰۲۵ است، باعث شده است مارس ۲۰۲۶، نهمین ماه متوالی ثبت فروش منفی در این صنعت باشد.
با این حال، نشانههای مثبتی در افق دیده میشود. تحلیلهای موسسه S&P Global نشان میدهد که اثر مخرب «پیشخرید برای رعایت استانداردهای آلایندگی EPA 2027» عملا از معادلات بازار خارج شده و تقاضا در حال بازگشت به ریتم طبیعی خود بر اساس نیازهای عملیاتی ناوگانهاست. شاخص پیشرو «سفارشهای خالص» در همین بازه زمانی (ژانویه تا مارس ۲۰۲۶) رشد حیرتانگیز ۹۰ درصدی را نسبت به سهماهه پایانی ۲۰۲۵ ثبت کرده که خبر از جهش قابل توجه فروش در نیمه دوم سال و جبران کامل رکود بهار میدهد. همچنین کاهش نرخ بهره فدرال رزرو در اواخر فوریه ۲۰۲۶، هزینه تامین مالی ناوگانها را ۱.۵ درصد کاهش داده که یک محرک کلیدی برای خریداران محسوب میشود.
اروپا و چین: رشد آرام در سایه مقررات سبز و صادرات تهاجمی
در سوی دیگر اقیانوس اطلس، قاره سبز نفسهای عمیقتری میکشد. کارشناسان S&P Global Mobility رشد ۵ تا ۷ درصدی را برای تولید کامیونهای سنگین در اروپا بین سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸ پیشبینی کردهاند. محرک اصلی این رشد، «بازار تعویض ناوگان فرسوده» است. با پیر شدن میانگین سنی کامیونها (به ۱۲.۵ سال رسیده) و الزامات جدید استاندارد یورو ۷ که از ژانویه ۲۰۲۶ اجرایی شده، شرکتهای حملونقل چارهای جز نوسازی ندارند. جالب توجه است که با وجود بحران انرژی، نفوذ پیشرانههای الکتریکی در بخش کامیونهای سنگین اروپا آهسته اما پیوسته در حال افزایش است. در سهماهه اول ۲۰۲۶، فروش کامیونهای الکتریکی سنگین در آلمان، هلند و سوئد نسبت به مدت مشابه ۳۴ درصد افزایش یافته است.
پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۰ حدود ۱۴ درصد از کامیونهای تولیدی اروپا برقی باشند؛ درحالی که این رقم برای اتوبوسهای شهری به ۴۲ درصد خواهد رسید. اما چالش اصلی در اروپا، کمبود ایستگاههای شارژ سریع برای کامیونهای سنگین و قیمت بالای برق صنعتی است که هنوز به سطح قبل از جنگ اوکراین بازنگشته است.
در قطب سوم جهان، یعنی چین، وضعیت کاملا متفاوت و نفسگیر است. برخلاف رکود ساختاری در غرب، بازار چین با جهش ۱۹.۸ درصدی در فروش وسایل نقلیه سنگین (کامیونهای متوسط و سنگین) مواجه شده است. آمار انجمن تولیدکنندگان خودرو چین نشان میدهد که در ژانویه تا مارس ۲۰۲۶، بیش از ۲۸۵ هزار دستگاه کامیون سنگین فروخته شده که رکورد جدیدی برای این فصل محسوب میشود.
کارشناسان شرکت «گواهی اوراق بهادار هایتونگ» این جهش را ناشی از «صادرات تهاجمی» کامیونهای چینی به بازارهای در حال توسعه آمریکای جنوبی (بهویژه برزیل و آرژانتین)، آفریقا (نیجریه و مصر) و حتی اروپای شرقی (لهستان و رومانی) میدانند. برندهایی مانند فوتون و سیایسی موفق شدهاند با قیمتهای ۳۰ درصد پایینتر از رقبای اروپایی، سهم بازار را تصاحب کنند. با این حال، نگرانی از کاهش تدریجی مشوقهای دولتی پکن برای خرید کامیونهای سنگین (که قرار است از جولای ۲۰۲۶ کاهش یابد) و انباشت موجودی در انبارهای داخلی (بیش از ۴۵۰ هزار دستگاه)، پیشبینی رشد را برای ادامه سال محتاطانه کرده است.
منطقه اقیانوسیه و تهدید ژئوپلیتیک: سوخت گرانترین قاتل فروش
بازار خودروهای سنگین از تاثیر تنشهای سیاسی و جنگهای تجاری در امان نمانده است. در استرالیا که ناوگان سنگین آن به شدت به حملونقل جادهای متکی است، آمارهای منتشرشده توسط شورای صنعت کامیون (TIC) در هفته اول آوریل ۲۰۲۶ نشان میدهد که فروش سهماهه اول با کاهش ۱۱.۱ درصدی در بخش کامیونهای سنگین مواجه شده است. تنها در ماه مارس، میزان فروش نسبت به مدت مشابه سال قبل ۹ درصد ریزش داشته است.
دلیل اصلی این موضوع را باید در قیمت سوخت جستوجو کرد. ترافیک تردد در تنگه هرمز و اختلال در زنجیرهتامین انرژی جهانی ناشی از حملات به کشتیها در دریای سرخ، هزینههای عملیاتی ناوگانهای استرالیایی را تا ۲۸ درصد افزایش داده و قدرت خرید آنها را به شدت کاهش داده است. قیمت گازوئیل در استرالیا در سهماهه اول ۲۰۲۶ به میانگین ۲.۲۵ دلار استرالیا در هر لیتر رسیده که بالاترین رقم در تاریخ این کشور است.
مدیران این صنعت هشدار میدهند که تا زمانی که ثبات به خاورمیانه بازنگردد و قیمت حاملهای انرژی کاهش نیابد، صنعت حملونقل استرالیا و به تبع آن بازار فروش کامیونهای نو در حالت «انتظار و تماشا» باقی خواهد ماند. تنها بخشی که در این سه ماه در استرالیا رشد مثبت داشته، اتوبوسهای شهری برقی بوده است که با حمایت صددرصدی دولتهای محلی خریداری شدهاند.
پایان عصر کرونا، آغاز عصر عدم قطعیت هوشمند
آنچه از جمعبندی دادههای سهماهه اول ۲۰۲۶ به دست میآید، تصویرگر یک نقشه «دو سرعته» و «چند قطبی» در اقتصاد جهانی است.
۱. بازارهای توسعهیافته (آمریکا و اروپا): وارد فاز «تعمیر و نگهداری (Replacement Cycle)» شدهاند. رشد نه از روی توسعه ناوگان جدید، بلکه از روی نیاز فیزیکی به تعویض خودروهای فرسوده بهجا مانده از دوران کرونا و تطابق با قوانین زیستمحیطی (یورو ۷ و EPA27) شکل میگیرد. در این مناطق، قیمت گازوئیل و هزینه استهلاک، مهمترین متغیرهای تصمیمگیری هستند.
۲. بازار چین: به عنوان «کارخانه تولید کامیون جهان»، با تکیه بر سیاست صادرات و بهای تمامشده پایینتر، رکورد میزند، اما بازار داخلی آن به دلیل رکود ساخت و ساز و کسادی بار، با احتیاط مواجه است. چین در حال دامپینگ قیمت در کشورهای آفریقایی و آمریکای لاتین است.
۳. عامل ناپیدا (هوش مصنوعی): برای اولینبار، تحلیلهای سهماهه اول ۲۰۲۶ نشان میدهد که شرکتهای بزرگ لجستیک جهانی به دلیل بهینهسازی مسیرها توسط هوش مصنوعی، ۱۲ درصد کمتر از قبل به کامیون نیاز دارند. این یک تهدید ساختاری برای رشد بلندمدت فروش است.
