تفاوتهای کلیدی طرح مشارکت در تولید و پیشفروش چیست؟
مدل فروش دو خودروساز بزرگ کشور در هفتههای اخیر دچار تغییراتی شده است؛ بهگونهای که طرحهای «پیشفروش» که سالها بهعنوان یکی از روشهای اصلی عرضه خودرو شناخته میشد، اکنون جای خود را به «فروش مشارکت در تولید» داده است. این نوع فروش پیشتر نیز در صنعت خودرو تجربه شده بود، اما سیاستگذاران این حوزه بهمنظور حمایت بیشتر از مصرفکنندگان، خودروسازان را به سمت پیشفروش با چارچوبهای مشخصتر هدایت کرده بودند.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری موتورمگ، بازگشت مجدد این مدل فروش، سوالات جدیدی را درباره پیامدهای آن برای خریداران خودرو بهوجود آورده است؛ اینکه آیا فروش مشارکت به نفع مصرفکننده است یا اینکه راهی برای انتقال ریسک تورم و کمبود نقدینگی خودروسازان به مشتریان میباشد؟ همچنین سوال دیگری که مطرح میشود این است که طرح مشارکت در تولید چه تفاوتی با پیشفروش دارد؟
در هفتههای اخیر، تحولات جدیدی در شیوه عرضه خودرو به وقوع پیوسته که نشاندهنده تغییر تدریجی قواعد فروش در بازار خودرو است. از یک سو، شورای رقابت با مصوبه اخیر خود، خودروهای مونتاژی را از شمول دستورالعمل مربوط به پیشفروش خارج کرده است که بهمعنای ساده این تغییر، شرکتها میتوانند با دریافت مبالغی محدود، تنها اقدام به رزرو فروش خودرو کنند، بدون آنکه ملزومات سختگیرانه پیشفروشهای گذشته را بپذیرند.
از سوی دیگر، دو خودروساز بزرگ کشور نیز بهتدریج در حال کنار گذاشتن عنوان «پیشفروش» و جایگزینی آن با «طرح مشارکت در تولید» هستند؛ مدلی که سالها پیش در صنعت خودرو سابقه داشت، اما بعدها با مداخله سیاستگذاران و تأکید بر حمایت از حقوق مصرفکننده، جای خود را به پیشفروشهای رسمی داده بود. اکنون بازگشت دوباره فروش مشارکتی نشان میدهد که خودروسازان در تلاشند فروش خود را با شرایط تورمی و هزینههای فزاینده تولید هماهنگ کنند و از سوی دیگر مدلی ارائه دهند که دست شرکتها را برای تعیین قیمت نهایی و مدیریت ریسکهای تولید بازتر کند.
در همین راستا، ایرانخودرو نیز اعلام کرده که بهزودی طرح «مشارکت در تولید» را برای متقاضیان عادی آغاز خواهد کرد. در این طرح، قیمت نهایی خودرو (همانند پیشفروش) قطعی نیست و مبنای محاسبه نهایی به شرایط روز تحویل وابسته خواهد بود. همچنین برای خودروهای تحویلی در مهر و آبان ۱۴۰۵، سود مشارکت ۱۷ درصد و برای خودروهای تحویلی از آذر ۱۴۰۵ تا شهریور ۱۴۰۶، سود مشارکت ۲۰.۵ درصد در نظر گرفته شده است. جریمه تأخیر در تحویل نیز در این طرح وجود ندارد؛ اما همانطور که اشاره شد، در سالهای گذشته پیشفروش یکی از ابزارهای اصلی فروش خودرو در کشور بود.
خودروسازان با دریافت بخشی از بهای خودرو، منابع مالی مورد نیاز برای تولید را تأمین میکردند و در مقابل متعهد میشدند خودرو را در موعد مشخص و با شرایط معین تحویل دهند. هرچند در عمل، تأخیرهای طولانی، تغییر قیمت و نارضایتی گسترده مشتریان بارها این شیوه فروش را زیر سوال برده است؛ اما به گفته کارشناسان، پیشفروشها در چارچوب مشخصتر و حقوق شفافتری برای خریدار انجام میشد.
اکنون اما فروشهای جدید بیش از آنکه «تعهد فروش خودرو» باشند، به نوعی «مشارکت مالی مشتری در فرآیند تولید» تبدیل شده است. در این مدل، خریدار بخشی از سرمایه مورد نیاز تولید را در اختیار شرکت قرار میدهد، اما قیمت نهایی خودرو معمولاً قطعی نیست و در بسیاری از موارد براساس شرایط روز بازار، نرخ ارز یا هزینههای تولید محاسبه میشود. به این ترتیب، بخشی از ریسک تورم و افزایش هزینهها که پیشتر برعهده خودروساز بود، اکنون به مصرفکننده منتقل میشود.
این تغییر در شرایطی رخ میدهد که خودروسازان طی سالهای اخیر بارها از زیان ناشی از قیمتگذاری دستوری سخن گفتهاند. آنها معتقدند فروش خودرو با قیمت تثبیتشده در اقتصادی با تورم بالا، عملاً به معنای فروش زیر قیمت تمامشده است. از نگاه تولیدکنندگان، پیشفروش با قیمت قطعی در شرایطی که هزینه مواد اولیه، نرخ ارز و دستمزدها بهصورت مداوم افزایش مییابد، ریسک بزرگی برای بنگاه محسوب میشود. به همین دلیل، شرکتها ترجیح میدهند قراردادهایی منعقد کنند که امکان تعدیل قیمت در آینده را برایشان حفظ کند.
در همین راستا، «فروش مشارکت» به ابزاری برای کاهش فشار مالی خودروسازان تبدیل شده است. شرکتها در این مدل، بدون آنکه ناچار باشند قیمت نهایی را از ابتدا مشخص کنند، منابع مالی مورد نیاز خود را از مشتریان جذب میکنند؛ آن هم بابت تأمین مواد اولیه، قطعات و غیره.
درواقع مصرفکننده پیش از تحویل خودرو، بخشی از سرمایه در گردش شرکت را تأمین میکند و در مقابل وعده دریافت خودرو در آینده را در اختیار میگیرد. بهگفته یک کارشناس خودرو، با توجه به شرایط متغیر و بیثبات اقتصادی کشور، این نوع عرضه باز هم به نفع مصرفکننده تمام خواهد شد.
خودروهای داخلی روز گذشته افت بهای ۵ تا ۸۵ میلیونتومانی را تجربه کردند. جایی که پژو ۲۰۷ پانوراما اتومات ارتقا یافته (۱۴۰۵) با ۸۵ میلیونتومان کاهش ۲ میلیارد و ۷۷۰ میلیونتومان، شاهین اتومات پلاس (۱۴۰۵) با ۶۵ میلیونتومان کاهش ۲ میلیارد و ۷۹۰ میلیونتومان، شاهین (بدون سانروف) (۱۴۰۵) با ۶۲ میلیونتومان کاهش ۲ میلیارد و ۱۷۸ میلیونتومان و تارا اتومات V۴ (۱۴۰۵) با ۵۰ میلیونتومان کاهش ۲ میلیارد و ۵۶۵ میلیونتومان اعلام قیمت شدند.
از طرفی، خودروهای مونتاژی رشد بهای چشمگیری بین ۴۰ تا ۳۵۰ میلیونتومان را تجربه کردند. جایی که اکستریم LX (۱۴۰۴) با ۳۵۰ میلیونتومان افزایش ۶ میلیارد و ۳۵۰ میلیونتومان، فونیکس آریزو ۸ اکسلنت (۱۴۰۴) با ۳۰۰ میلیونتومان افزایش ۶ میلیارد و ۳۰۰ میلیونتومان، جک SR۳ (۲۰۲۳) با ۲۵۰ میلیونتومان افزایش ۳ میلیارد و ۱۵۰ میلیونتومان و امویام X۵۵ PRO اکسلنت اسپرت (۱۴۰۴) با ۸۰ میلیونتومان افزایش ۴ میلیارد و ۲۰۰ میلیونتومان قیمتگذاری شدند.
همچنین در میان خودروهای وارداتی نیز شاهد رشد بهای محسوس بین ۱۰۰ تا ۷۰۰ میلیونتومانی بودیم. جایی که ایرس HM۵ EREV نیمهبرقی (۲۰۲۴) با ۷۰۰ میلیونتومان افزایش ۱۰ میلیارد و ۷۰۰ میلیونتومان، اوتار ۱۲EREV (۲۰۲۵) با ۵۰۰ میلیونتومان افزایش ۲۱ میلیارد و ۵۰۰ میلیونتومان، اپل موکا ۱.۲ لیتر توربو (۲۰۲۵) با ۴۰۰ میلیونتومان افزایش ۸ میلیارد و ۹۰۰ میلیونتومان و تویوتا راوفور ۲.۰ لیتر تکدیفرانسیل (۲۰۲۵) با ۳۵۰ میلیونتومان افزایش ۸ میلیارد و ۸۵۰ میلیونتومان ارزشگذاری شدند.
