رقابت تنگاتنگ در بازار خودرو
بازار خودروی ایران در هفتههای اخیر شاهد افزایش قیمتهای بیسابقهای بوده است؛ افزایشهایی که در برخی مدلهای داخلی در کمتر از دو هفته، به چندصد میلیون تا بیش از یک میلیارد تومان رسیده است. این رشد قیمت، همزمان با انتشار شایعاتی درباره کمبود ورق فولادی و مواد اولیه، بار دیگر توجهها را به ریشههای التهاب در این بازار جلب کرده است.
تحقیقات نشان میدهد آنچه امروز در بازار خودرو اتفاق میافتد، نتیجه همزمانی دو روند متفاوت است: از یکسو، فضای روانی، انتظارات تورمی و فعالیت واسطهها که قیمتها را بدون پشتوانه معاملات واقعی افزایش میدهد و از سوی دیگر، بحران واقعی در زنجیره تأمین مواد اولیه و قطعات که از دید قطعهسازان، تولید را به مرحله هشدار رسانده است.
فعالان بازار خودرو میگویند بخش عمدهای از قیمتهای کنونی، نه ناشی از خرید و فروش واقعی، بلکه نتیجه «نرخسازی» در بستر پلتفرمهای آنلاین است. در بسیاری از موارد، خودروهایی با قیمتهای بسیار بالا آگهی میشوند، اما هفتهها بدون مشتری باقی میمانند.
همزمان با افزایش قیمتها، برخی فعالان بازار ادعا کردند که کمبود ورق فولادی عامل افزایش قیمت خودروهاست. اما مسئولان صنعت فولاد و وزارت صنعت، معدن و تجارت این ادعا را رد کردهاند.
بر اساس اعلام وزارت صمت، عرضه ورق گرم در بورس کالا بهطور منظم ادامه دارد و میزان عرضه به حدی است که نیاز صنایع پاییندستی از جمله خودروسازی را تأمین میکند. به گزارش خبرنگار پایگاه خبری موتورمگ، زارعی سخنگوی این وزارتخانه اعلام کرده است که تنها در یک هفته بیش از ۱۶۰ هزار تن ورق گرم در بورس کالا عرضه شده است.
سیدمحمد اتابک، وزیر صنعت، معدن و تجارت، نیز در نشست با خودروسازان، قطعهسازان و واردکنندگان خودرو اعلام کرد که برنامه عملیاتی تأمین ورق فولادی با همکاری فولاد مبارکه و ایمیدرو تدوین شده و خودروسازان در اولویت دریافت این محصول قرار دارند. وی افزایش ناگهانی قیمت خودرو را «غیرمنطقی» توصیف کرده و میگوید: برخی افراد با شایعهسازی درباره کمبود ورق فولادی به دنبال ایجاد التهاب و کسب سود بیشتر هستند.
برخی نمایندگان مجلس نیز تأکید کردهاند که حتی در دورههایی که تولید فولاد با محدودیتهایی مواجه بوده، ذخایر موجود اجازه توقف تولید در صنعت خودرو را نداده و ادعای کمبود گسترده مواد اولیه مبنای واقعی ندارد.
با این حال، به نظر میرسد این، هنوز بخشی از ماجراست.
در نقطه مقابل روایت رسمی، قطعهسازان تصویر متفاوتی از کف کارخانهها ارائه میدهند. امیرحسین جلالی، نایبرئیس انجمن قطعهسازان استان تهران، معتقد است مسئله اصلی صنعت خودرو نه «حجم اسمی عرضه»، بلکه عدم قطعیت در مسیر تأمین مواد و قطعات است.
به گفته او، «سوال اصلی این است که مواد اولیه و قطعات با چه قطعیتی به دست تولیدکننده میرسد؟ وقتی مسیر تأمین دچار وقفه میشود، حتی اگر کارخانه آماده تولید باشد، زنجیره قطعهسازی زمینگیر میشود.»
جلالی تأکید میکند مشکلات قطعهسازان صرفاً به ناترازی مالی محدود نمیشود. محدودیتهای ارزی، تورم نهادههای تولید، دشواری تأمین مواد داخلی مانند ورق فولادی و مواد پتروشیمی، اختلال در واردات قطعات خاص و حتی مسائل زیرساختی، تولید را به «مسئلهای برای بقا» تبدیل کرده است.
نایبرئیس انجمن قطعهسازان با اشاره به محدودیت منابع ارزی میگوید اولویت طبیعی تخصیص ارز، کالاهای اساسی و داروست؛ اما اگر برای صنعت خودرو مسیر مشخص و قابل اتکایی تعریف نشود، تأمین مواد اولیه و قطعات مختل شده و حتی تولید خودرو نیز متوقف میشود. به گفته او، قطعهسازان بهعنوان حلقه میانی زنجیره، زودتر از خودروساز آسیب میبینند و این مسئله میتواند به افت اشتغال و رکود تولید در مقیاس وسیع منجر شود.
نتیجه دو روند متضاد اما همزمان فوق، شکلگیری وضعیتی دوگانه در صنعت خودرو است: در بازار، قیمتها با تکیه بر شایعه، انتظارات تورمی و سفتهبازی بالا میرود. در صنعت، تولیدکنندگان قطعات با عدم قطعیت در تأمین مواد اولیه دستوپنجه نرم میکنند.
این شکاف، خطرناک است؛ زیرا اگر بحران تولید تشدید شود، بازار از «گرانی هیجانی» به سمت گرانی واقعی ناشی از کاهش عرضه حرکت خواهد کرد.
جلالی برای عبور از این وضعیت، چند راهکار کلیدی پیشنهاد میکند: همگرایی واقعی قطعهسازان و خودروسازان برای تنظیم همزمان برنامه تولید و خرید مواد، اصلاح سیاست ارزی و حرکت به سمت آزادسازی نرخ ارز و قیمت خودرو برای اقتصادی شدن تولید، ایجاد «مسیر آبی» برای ترخیص مواد و قطعات وارداتی با حداقل تشریفات و تغییر نگاه وزارت صمت به بخش خصوصی و جایگزینی تصمیمهای دستوری با همکاری عملی.
در مجموع، بازار خودرو امروز در میانه یک دوگانگی پرریسک قرار گرفته است؛ از یکسو فضای روانی، آگهیهای صوری و انتظارات تورمی که بدون پشتوانه معاملات واقعی به افزایش قیمتها دامن میزند و از سوی دیگر، مشکلات واقعی در زنجیره تأمین مواد اولیه و قطعه که از دید فعالان صنعت، تولید را با عدم قطعیت روبهرو کرده است.
اگر این دو روند همزمان ادامه پیدا کند، بازار خودرو ممکن است از مرحله «گرانی هیجانی» عبور کرده و وارد مرحلهای شود که افزایش قیمتها نه صرفاً حاصل سفتهبازی، بلکه نتیجه کاهش واقعی عرضه باشد؛ وضعیتی که مدیریت آن بسیار دشوارتر خواهد بود.
بر همین اساس، کارشناسان معتقدند عبور از شرایط کنونی نیازمند دو اقدام همزمان است: از یکسو مهار فضای سفتهبازی و مدیریت انتظارات تورمی در بازار و از سوی دیگر ایجاد مسیرهای مطمئن برای تأمین مواد اولیه، ارز و قطعات مورد نیاز زنجیره قطعهسازی تا روند تولید با اختلال جدی مواجه نشود.
