شتاب گرفتن گذار به خودروهای کممصرف با حمایت هدفمند دولت
بازار خودرو کشور در آستانه یک تحول فناورانه قرار دارد و بهزودی سه خودروساز داخلی محصولات جدید هیبریدی خود را به بازار عرضه خواهند کرد. این رویداد، اگرچه در نگاه اول یک اتفاق صنعتی بهنظر میرسد، اما میتواند بهعنوان یک نقطه عطف در سیاستگزاری انرژی، محیط زیست و حتی اقتصاد کلان کشور محسوب شود. در این شرایط، همزمان با ورود این محصولات به بازار، نقش دولت از «ناظر» به «تسهیلگر تحول» تغییر خواهد کرد.
تجربه جهانی نشان میدهد که بدون بستههای حمایتی هدفمند، فناوریهای نو به سختی میتوانند در بازارهای سنتی تثبیت شوند. بنابراین، اکنون زمان آن فرا رسیده که سیاستگزار صنعتی با فراهم کردن زیرساختها و مشوقهای لازم، مسیر توسعه خودروهای هیبریدی را هموار کند.
کاهش مصرف سوخت؛ اولویت ملی
یکی از دلایل اصلی حمایت دولت از تولید خودروهای هیبریدی، موضوع مصرف سوخت است. ناوگان خودرویی کشور در مقایسه با استانداردهای جهانی مصرف بالایی دارد و این مسئله فشار زیادی بر بودجه یارانه سوخت وارد میکند. خودروهای هیبریدی به دلیل استفاده همزمان از موتور بنزینی و الکتریکی، بهویژه در ترافیک شهری، مصرف سوخت را بهطور قابل توجهی کاهش میدهند.
کاهش مصرف بنزین تنها یک مزیت فنی نیست؛ بلکه به معنای کاهش هزینههای پنهان دولت، مدیریت بهتر منابع انرژی و حتی افزایش امکان صادرات فرآوردههای نفتی است. در واقع، حمایت از خودروهای هیبریدی نوعی سرمایهگذاری برای کاهش هزینههای بلندمدت کشور به شمار میآید.
پاسخ به بحران آلودگی هوا
کلانشهرهای ایران سالهاست که با معضل آلودگی هوا مواجه هستند. سهم خودروهای درونسوز در تولید آلایندهها قابل توجه است. خودروهای هیبریدی بهویژه در سیکل شهری که توقف و حرکتهای مکرر وجود دارد، بخش قابل توجهی از مسیر را با موتور برقی طی کرده و آلایندگی کمتری تولید میکنند.
اگر دولت همزمان با عرضه این محصولات، سیاستهای تشویقی مانند تخفیفهای مالیاتی، عوارض کمتر یا تسهیلات خرید را اجرایی کند، میتوان انتظار داشت که بخشی از تقاضای بازار به سمت خودروهای پاکتر هدایت شود؛ اقدامی که بهطور مستقیم بر سلامت عمومی تأثیر خواهد گذاشت.
ارتقای فناوری و انتقال دانش
ورود سه خودروساز داخلی به عرصه هیبریدی، صرفاً تولید یک مدل جدید نیست؛ بلکه به معنای ورود به نسل جدیدی از فناوریهای پیشرانه، مدیریت انرژی و سامانههای الکترونیکی پیشرفته است. این تحول میتواند زنجیره قطعهسازی کشور را نیز متحول کند.
حمایت دولت در این بخش میتواند شامل تسهیلات تحقیق و توسعه، معافیتهای گمرکی برای واردات فناوریهای پیشرفته و حمایت از شرکتهای دانشبنیان فعال در حوزه باتری و سامانههای کنترلی باشد. نتیجه چنین سیاستی، افزایش عمق ساخت داخل و کاهش وابستگی ارزی در میانمدت خواهد بود.
رقابتپذیری در برابر واردات
در ماههای اخیر، بحث واردات خودروهای برقی و هیبریدی نیز مطرح شده است. اگرچه واردات میتواند به تنظیم بازار کمک کند، اما بدون تقویت تولید داخلی، صنعت خودرو کشور در رقابت فناورانه عقب خواهد ماند. اکنون که خودروسازان داخلی گام نخست را برداشتهاند، حمایت دولت میتواند این فرصت را به مزیت رقابتی تبدیل کند.
سیاستهای هوشمندانه میتواند بهگونهای طراحی شود که ضمن حفظ فضای رقابتی، تولیدکننده داخلی نیز انگیزه سرمایهگذاری بلندمدت در فناوریهای پاک را داشته باشد.
الزام طراحی بسته حمایتی از خودروهای هیبریدی
سیاستگزار صنعتی در کشور باید با الگوبرداری از تجربه کشورهای پیشرو، مسیر توسعه خودروهای هیبریدی را هموار کند و یک بسته سیاستی ترکیبی و مرحلهای طراحی نماید؛ بستهای که هم تولیدکننده را تقویت کند و هم تقاضای مصرفکننده را فعال سازد.
نخستین گام، اصلاح ساختار مشوقهای قیمتی است. تجربه کشورهایی مانند ژاپن و آلمان نشان میدهد که بدون مشوق مالی، فناوریهای کممصرف به سرعت فراگیر نمیشوند. در ایران نیز میتوان بهجای یارانه مستقیم گسترده، از کاهش مالیات و عوارض شمارهگذاری، تخفیف بیمه و وام کمبهره خرید برای خودروهای هیبریدی استفاده کرد. این روش، فشار مستقیم به بودجه دولت را کاهش میدهد اما سیگنال قیمتی روشنی به بازار میدهد.
گام دوم، حمایت هدفمند از تولید است. دولت میتواند با اعطای تسهیلات تحقیق و توسعه، معافیت گمرکی برای واردات فناوریهای پیشرفته و حمایت از زنجیره قطعهسازی داخلی، هزینه تمامشده تولید را کاهش دهد. تجربه چین نشان میدهد که تمرکز بر توسعه داخلی باتری و سامانههای مدیریت انرژی، مزیت رقابتی بلندمدت ایجاد میکند.
سومین محور، سیاست تنظیمی است. همانگونه که در فرانسه مالیات خودرو بر اساس میزان آلایندگی تنظیم میشود، ایران نیز میتواند بهتدریج نظام مالیات سبز را اجرایی کند؛ به این معنا که خودروهای پرمصرف عوارض بیشتری بپردازند و خودروهای کممصرف مشمول تخفیف شوند. سرمایهگذاری در فناوری هیبریدی نیازمند افق روشن پنج تا دهساله است.
حمایت از تولید خودروهای هیبریدی هزینه نیست
ورود سه خودروساز داخلی به بازار هیبریدی، نشانهای از تغییر مسیر صنعت خودرو کشور است؛ مسیری که با الزامات انرژی، محیط زیست و فناوری همسوست. اما این تحول بدون پشتیبانی سیاستگزار ممکن است با کندی مواجه شود.
حمایت دولت از تولید خودروهای هیبریدی، یک هزینه نیست؛ بلکه سرمایهگذاری راهبردی در جهت کاهش مصرف سوخت، بهبود کیفیت هوا، ارتقای فناوری داخلی و افزایش رقابتپذیری صنعتی است. اکنون که صنعت خودرو گام نخست را برداشته، نوبت سیاستگزار صنعتی است که با طراحی بستههای حمایتی هوشمند، این حرکت را به یک جریان پایدار تبدیل کند.
