شطرنج حقوقی «بیوایدی» در ایالات متحده
محیطی که تا دیروز رقابت در آن بر سر ضریب آیرودینامیک و تراکم انرژی باتری بود، امروز بهطور قابل توجهی بر مفاهیمی نظیر «حمایتگرایی تهاجمی»، «بخش ۳۰۱ قانون تجارت» و «دیوارهای تعرفهای» متمرکز شده است.
در این کارزار پرتنش، واشینگتن با وضع قوانین سختگیرانه تلاش کرده است تا از ورود سیلآسا نوآوریهای شرق به خاک خود جلوگیری کند؛ اما پاسخی که دریافت کرده، فراتر از یک بیانیه سیاسی ساده است. یکی از بزرگترین قطبهای خودروسازی جهان، در یک چرخش استراتژیک، تصمیم گرفته است بهجای عقبنشینی در برابر محدودیتهای بیسابقه، از ابزارهای قانونی رقیب علیه او استفاده کند.
این رویارویی جدید در دادگاهها، نشاندهنده بلوغ بازیگری است که دیگر خود را تنها یک تولیدکننده نمیبیند، بلکه مدعی بازتعریف قواعد تجارت بینالملل است. نبردی که اکنون آغاز شده، تنها بر سر قیمت چند مدل خودرو نیست؛ بلکه بر سر این است که چه کسی قواعد بازی را در دنیای پسا-کربن تعیین خواهد کرد.
گزارشی که در ادامه میخوانید، به بررسی یک ضدحمله متهورانه میپردازد که میتواند تمامی معادلات زنجیره تأمین در قاره آمریکا را دگرگون سازد.
خودروسازان چینی سالها بهدلیل تعرفههای سنگین وارداتی و تنشهای سیاسی، سهم ناچیزی از بازار ایالاتمتحده داشتهاند؛ اما اکنون شرکت BYD با طرح شکایت رسمی علیه دولت آمریکا، چند فرمان اجرایی مرتبط با تعرفهها را به چالش کشیده است. این دادخواست، مشروعیت استفاده از تعرفهها بر اساس «قانون اختیارات اقتصادی اضطراری بینالمللی» (IEEPA) را زیر سوال میبرد.
در متن شکایت بیوایدی آمده است که اعمال تعرفهها ذیل IEEPA از حدود اختیارات قانونی رئیسجمهور فراتر رفته و باید باطل شود. در صورت صدور رأی بهنفع بیوایدی، موانع تعرفهای کاهش مییابد و راه برای ورود خودروهای سواری این شرکت به بازار آمریکا هموارتر خواهد شد؛ بازاری که سالها برای برندهای چینی دستنیافتنی بوده است.
همزمان با این تحولات، نتایج پژوهش موسسه AutoPacific نشان میدهد تمایل مصرفکنندگان آمریکایی به خرید خودروهای چینی رو به افزایش است. با این حال، نمایندگیهای فروش خودرو در آمریکا بهشدت با ورود این برندها مخالفت میکنند و هشدار میدهند که حمایتهای دولتی از خودروسازان چینی، توازن رقابت را بر هم میزند. بهعنوان مثال، شرکت چری اخیراً پیکاپ تمامبرقی خود را در چین با قیمت پایه حدود ۱۸ هزار و ۳۰۰ دلار عرضه کرده که در مقایسه با محصولاتی مانند شورولت سیلورادو برقی در بازار آمریکا اختلاف قابلتوجهی دارد.
پرونده حقوقی بیوایدی نیز بیسابقه نیست. پیشتر یک واردکننده در نیویورک در دعوایی مشابه علیه دولت آمریکا به پیروزی رسید؛ هرچند دولت به آن رأی اعتراض کرده و رسیدگی به پروندههای مشابه تا اعلام نظر نهایی دیوان عالی در حالت تعلیق قرار دارد.
در صورت موفقیت BYD، احتمال شکلگیری اثر دومینویی در سایر پروندهها وجود خواهد داشت.
در سناریوی پیروزی، کارخانههای بیوایدی در برزیل و مکزیک میتوانند به دروازهای برای ورود محصولات این شرکت با تعرفههای پایینتر به آمریکا تبدیل شوند. بیوایدی که با عبور از تسلا به بزرگترین فروشنده خودروهای برقی جهان تبدیل شده است، در حال حاضر در آمریکا بر سیستمهای ذخیره انرژی و خودروهای تجاری تولیدی در کارخانه لنکستر کالیفرنیا تمرکز دارد.
شکایت اخیر بیوایدی در دادگاه تجارت بینالملل ایالاتمتحده، تنها یک کنش حقوقی برای فرار از تعرفهها نیست؛ بلکه پرده جدیدی از تقابل ژئوپلیتیک دو قدرت بزرگ بر سر آینده صنعت حملونقل است. در حالی که دولت واشینگتن با وضع تعرفههای سنگین ۱۰۰ درصدی بر خودروهای الکتریکی چینی، به دنبال ایجاد یک «سپر حفاظتی» برای خودروسازان دیترویتی است، بیوایدی با این شکایت، مشروعیت فنی و حقوقی این تصمیمات را به چالش کشیده است.
اقدام واشینگتن در افزایش چهار برابری تعرفهها تحت بخش ۳۰۱ قانون تجارت، نشاندهنده تغییر پارادایم از «رقابت آزاد» به «حمایتگرایی تهاجمی» است. ایالاتمتحده مدعی است که یارانههای دولتی پکن، موازنه رقابت را به نفع برندهایی چون بیوایدی تغییر داده است.
اما شکایت بیوایدی بر این نکته تأکید دارد که این تعرفهها «خودسرانه» و بدون بررسی دقیق زنجیره ارزش منحصربهفرد این شرکت وضع شدهاند. بیوایدی که اکنون بزرگترین تولیدکننده خودروهای برقی جهان است، ادعا میکند که برتری قیمتی آن نه ناشی از یارانهها، بلکه حاصل «ادغام عمودی» و تولید صفر تا صد قطعات، از باتری تا تراشه، در داخل مجموعه خود است.
بخش مهمی از این تنش به استراتژی حضور بیوایدی در مکزیک بازمیگردد. ایالاتمتحده نگران است که بیوایدی با استفاده از توافقنامه تجاری USMCA، مکزیک را به «درب پشتی» برای ورود به بازار آمریکا تبدیل کند. شکایت حقوقی فعلی، در واقع تلاشی از سوی بیوایدی است تا ثابت کند محصولاتش بر اساس استانداردهای بینالمللی تولید میشوند و نباید قربانی رقابتهای سیاسی شوند.
اگر بیوایدی در این پرونده پیروز شود یا حتی بتواند اجرای تعرفهها را به تأخیر بیندازد، عملاً شکافی در دیوار حفاظتی دولت بایدن ایجاد خواهد کرد که سایر خودروسازان چینی نیز از آن عبور خواهند کرد. نکتهای که در تحلیلهای بینالمللی کمتر به آن پرداخته میشود، پارادوکس میان «سیاستهای سبز» و «جنگ تجاری» است.
ایالاتمتحده از یک سو بهدنبال حذف خودروهای بنزینی است و از سوی دیگر، ارزانترین و پیشرفتهترین خودروهای برقی جهان را از بازار خود حذف میکند.
این شکایت حقوقی، دولت آمریکا را در موضع ضعف قرار میدهد؛ چراکه نشاندهنده تضاد میان شعارهای محیطزیستی و واقعیتهای سیاسی است.
محروم کردن بازار آمریکا از نوآوریهای بیوایدی، در میانمدت به معنای کند شدن روند گذار به انرژیهای پاک در این کشور خواهد بود. نبرد بیوایدی در دادگاههای آمریکا، آزمونی بزرگ برای نظام تجارت جهانی است.
اگر دادگاه به نفع این غول چینی رأی دهد، اعتبار سیاستهای حمایتی واشینگتن زیر سوال میرود و اگر شکایت رد شود، بیوایدی احتمالاً استراتژی خود را به سمت بازارهای جایگزین (اروپا، جنوب شرق آسیا و خاورمیانه) تهاجمیتر خواهد کرد.
آنچه قطعی است، این است که صنعت خودرو دیگر یک صنعت صرفاً مهندسی نیست؛ بلکه به میدان اصلی «دیپلماسی و حقوق بینالملل» تبدیل شده است. بیوایدی با این شکایت نشان داد که برخلاف خودروسازان قدیمی، ابایی از ورود به پیچیدهترین بازیهای حقوقی در قلب خاک رقیب ندارد.
