قطعی برق؛ چالش جدید صنعت خودروسازی
بازگشت خاموشیهای برنامهریزیشده به شبکه برق کشور، بار دیگر صنعت خودرو را با یکی از چالشهای اساسی تولید مواجه کرده است؛ چالشی که در شرایط کنونی میتواند روند نزولی تیراژ را تشدید کند. این وضعیت در حالی رخ میدهد که تازهترین آمارهای تولید نشان میدهد سه خودروساز بزرگ کشور در دو ماه ابتدایی امسال با کاهش قابل توجه تولید روبرو شدهاند.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری موتورمگ، مدیرکل دفتر مدیریت انرژی و برنامهریزی امور مشتریان شرکت توانیر اعلام کرده است که برنامههای احتمالی اعمال محدودیت برق در سراسر کشور آغاز شده و اطلاعات مربوط به قطعیهای احتمالی تا روز چهارشنبه نهایی خواهد شد.
بر این اساس، اطلاعرسانی در مورد برنامه خاموشیها دو روز پیش از اجرای آن انجام خواهد شد. عبدالامیر یاقوتی، مدیرکل دفتر مدیریت انرژی و برنامهریزی امور مشتریان شرکت توانیر با اشاره به تداوم گرمای هوا، بیان کرده است که شرایط فعلی شبکه برق کشور به دو عامل اصلی، یعنی دما و نحوه مصرف مشترکان، وابسته است.
وی افزود که در صورت کنترل مصرف برق و کاهش حداقل ۵ درصدی مصرف، امکان جلوگیری از تداوم ناترازی و محدودیتها وجود خواهد داشت. همچنین وی تاکید کرده است که با توجه به فعالیت نیروگاهها و شبکه سراسری برق کشور با حداکثر ظرفیت، در صورت ادامه شرایط موجود، مدیریت بار شبکه اجتنابناپذیر خواهد بود.
بازگشت خاموشی برق در شرایطی رخ داده که صنعت خودرو پیش از این نیز با کاهش تولید مواجه بوده است. تازهترین آمار تولید سه خودروساز بزرگ کشور نشان میدهد روند نزولی تیراژ که از اسفند سال گذشته آغاز شده بود، در اردیبهشت نیز ادامه یافته است. بر اساس این آمار، مجموع تولید خودروهای سواری سه خودروساز بزرگ کشور در دو ماه نخست امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته با افت ۴۸ درصدی همراه شده است.
بررسی جزئیتر آمارها نشان میدهد ایرانخودرو در این مدت ۳۳ درصد، سایپا ۶۶ درصد و پارسخودرو ۷۸ درصد کمتر از دو ماه ابتدایی سال گذشته خودرو تولید کردهاند. این کاهش تولید در شرایطی رخ داده که فروردینماه نیز با افت ۶۸ درصدی تولید همراه بود و میزان تولید به حدود یکسوم مدت مشابه سال قبل رسید.
بسیاری از فعالان صنعت خودرو پیشبینی کرده بودند که تبعات مشکلات انباشتهشده خودروسازان از سال گذشته، در ماههای پیشرو بیش از گذشته در آمار تولید نمایان خواهد شد. اکنون اضافه شدن محدودیتهای برق به مجموعه مشکلات موجود، میتواند فشار مضاعفی به تولید خودرو وارد کرده و روند کاهشی تیراژ را تشدید کند.
اگرچه خودروسازان بزرگ کشور ممکن است با استفاده از برخی ظرفیتهای پشتیبان یا برنامهریزی داخلی بتوانند بخشی از اثر خاموشی برق را مدیریت کنند، اما وضعیت در زنجیره تامین متفاوت است. بخش قابل توجهی از قطعات مورد نیاز خطوط تولید خودرو توسط قطعهسازان کوچک و متوسط تامین میشود؛ واحدهایی که بسیاری از آنها امکان استفاده از تجهیزات جایگزین برای تامین برق را ندارند.
به همین دلیل، حتی در شرایطی که خودروسازان بتوانند فعالیت خطوط اصلی تولید را حفظ کنند، قطعی برق در واحدهای قطعهسازی میتواند باعث توقف فرآیند تولید شود. در صنعت خودرو، توقف تولید الزاما از کارخانههای اصلی آغاز نمیشود؛ بلکه اختلال در تامین یک قطعه کوچک نیز میتواند کل خط تولید را متوقف کند. به همین دلیل، اثر خاموشی برق بر صنعت خودرو بیشتر از آنکه تنها به میزان قطعی در کارخانههای خودروساز مربوط باشد، به وضعیت کل زنجیره تامین وابسته است.
بررسی دادههای موجود نشان میدهد اگرچه با اطلاعات فعلی نمیتوان اثر دقیق خاموشی برق بر میزان تولید خودرو را بهصورت قطعی محاسبه کرد، اما روند موجود نشاندهنده افزایش ریسک کاهش تولید در ماههای آینده است. در حال حاضر، تولید خودروهای سواری سه خودروساز بزرگ کشور در دو ماه ابتدایی سال نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۴۸ درصد کاهش یافته و همزمان محدودیت برق صنایع به دو روز در هفته رسیده است.
در صورت تداوم این وضعیت، احتمال انتقال اثر خاموشیها از واحدهای صنعتی به زنجیره تامین خودرو افزایش خواهد یافت. اثر خاموشی برق بر صنعت خودرو یک رابطه مستقیم و ساده نیست؛ چراکه توقف تولید تنها در کارخانههای اصلی رخ نمیدهد و اختلال در فعالیت قطعهسازان کوچک و متوسط نیز میتواند خطوط مونتاژ را متوقف کند.
برآوردهای اولیه بر اساس شرایط فعلی نشان میدهد در سناریوی خوشبینانه، مدیریت داخلی خودروسازان و قطعهسازان میتواند بخشی از اثر محدودیت برق را جذب کند و افت تولید ناشی از خاموشیها را به حدود ۵ تا ۱۰ درصد محدود کند. در سناریوی محتمل، با توجه به آسیبپذیری قطعهسازان کوچک و متوسط، امکان کاهش بیشتر تیراژ در محدوده ۱۰ تا ۲۰ درصد وجود دارد.
همچنین اگر محدودیت برق به ساعات طولانیتر منتقل شود یا قطعهسازان کلیدی با توقف فعالیت مواجه شوند، سناریوی بدبینانه میتواند به کاهش ۲۰ تا ۳۰ درصدی تولید ماهانه نسبت به برنامههای پیشبینیشده منجر شود. البته برای اندازهگیری دقیق اثر خاموشی برق بر تولید خودرو، نیاز به بررسی دادههای ماهانه چندساله شامل میزان قطعی برق صنایع، تیراژ تولید، وضعیت تامین قطعه و سایر متغیرهای اثرگذار وجود دارد؛ با این حال، ترکیب کاهش ۴۸ درصدی تولید در ابتدای سال و بازگشت محدودیتهای برق نشان میدهد ناترازی انرژی میتواند به یکی از عوامل تشدیدکننده بحران تولید در صنعت خودرو تبدیل شود.
نگرانی درباره تاثیر خاموشی برق بر تولید خودرو در حالی افزایش یافته که فعالان صنعتی پیش از این نسبت به تشدید محدودیتهای انرژی هشدار داده بودند. دبیرکل خانه صنعت، معدن و تجارت اعلام کرده است که محدودیت تامین برق واحدهای صنعتی به دو روز در هفته رسیده و پیشبینی میشود همانند سال گذشته، این محدودیتها در ادامه به بازه زمانی عصر تا نیمهشب نیز گسترش پیدا کند.
وی همچنین اعلام کرده بود که پیشنهاد جایگزینی روزهای خاموشی صنایع با تعطیلی واحدهای تولیدی و فعالیت در روزهای جایگزین، از سوی صنایع و خانه صمت ارائه شده، اما تاکنون اقدامی برای اجرای آن صورت نگرفته است. براساس این پیشنهاد، روزهای خاموشی صنایع میتواند بهعنوان روز تعطیل واحدهای تولیدی در نظر گرفته شود تا امکان فعالیت در روزهای جایگزین، بدون تحمیل هزینههای مازاد ناشی از اضافهپرداخت حقوق و دستمزد فراهم شود و بخشی از زیان ناشی از محدودیت برق کاهش پیدا کند.
با این حال، این پیشنهاد تاکنون بهنتیجه مشخصی نرسیده و فعالان صنعتی معتقدند تعیینتکلیف آن نیازمند بررسی در مجلس شورای اسلامی یا در سطح سران قوا است. در شرایطی که صنعت خودرو هماکنون با مشکلاتی مانند تامین نقدینگی، محدودیتهای زنجیره تامین، کاهش تولید و چالشهای ساختاری مواجه است، خاموشی برق میتواند به عامل جدیدی برای تشدید بحران تولید تبدیل شود؛ عاملی که اثر آن نهتنها در خطوط تولید خودروسازان، بلکه در هزاران واحد قطعهسازی وابسته به این صنعت نیز دیده خواهد شد.
