ناوگان پرتردد شهری؛ راهکار مشترک برای مدیریت مصرف سوخت و کاهش آلودگی هوا
معاون وزیر نفت در خصوص اقدامات انجامشده برای مدیریت ناترازی بنزین، به توسعه زیرساختهای CNG، حمایت از برقیسازی ناوگان شهری، افزایش تولید فرآوردههای نفتی و اجرای دیگر طرحهای مدیریت مصرف اشاره کرد و این موارد را از مهمترین اقدامات دولت در این زمینه برشمرد.
وی با تأکید بر اهمیت توجه به وسایلنقلیه پرتردد شهری، گفت: «موتورسیکلتها، تاکسیها و ناوگان لجستیک شهری به دلیل پیمایش بالا، سهم قابل توجهی در مصرف سوخت دارند و اجرای طرحهای نوسازی و برقیسازی در این بخش میتواند بهطور همزمان به کاهش مصرف بنزین و کاهش آلایندگی کمک کند.»
رئیس دانشگاه تربیت مدرس نیز در این نشست، نتایج مطالعهای تحت عنوان «دادهکاوی آلودگی هوای تهران» را ارائه داد و با اشاره به اینکه ذرات معلق ریز (PM2.5) بهعنوان مهمترین آلاینده هوای پایتخت شناخته میشوند، بر لزوم بازنگری در برخی رویکردهای رایج مدیریت آلودگی هوا تأکید کرد.
حجت در ادامه بیان کرد که بخش عمدهای از آلودگی ناشی از تردد خودروها محدود به آلایندگی خروجی اگزوز نمیشود و توضیح داد: «ذرات حاصل از سایش لاستیک، لنتترمز، سطح آسفالت و همچنین بازپخش ذرات معلق توسط تردد وسایلنقلیه، سهم قابل توجهی در آلودگی هوا دارند و در بسیاری از موارد میزان انتشار این ذرات از آلایندگی مستقیم اگزوز نیز بیشتر است.»
وی افزود: «یافتههای این مطالعه نشان میدهد که در موضوع ذرات معلق، صرف ارتقای استاندارد خودرو، بهبود کیفیت سوخت یا حتی برقیسازی خودروهای سواری به تنهایی نمیتواند مساله آلودگی هوا را حل کند و کاهش تردد، توسعه حملونقل عمومی و مدیریت تقاضای سفر همچنان از مهمترین راهکارهای کاهش آلودگی هوا بهشمار میروند.»
در پایان این نشست، حاضران بر لزوم توسعه همکاریهای علمی و پژوهشی میان دولت و دانشگاه برای تدوین سیاستهای مبتنی بر داده در حوزه انرژی، حملونقل و محیطزیست و همچنین طراحی راهکارهای عملیاتی برای مدیریت مصرف سوخت و کاهش آلودگی هوا تأکید کردند.
کارشناسان حوزه انرژی و حملونقل بر این باورند که هرچند افزایش ظرفیت پالایش و تولید بنزین میتواند در کوتاهمدت بخشی از نیاز کشور را تأمین کند، اما بدون اصلاح ساختار ناوگان حملونقل، روند رشد مصرف سوخت همچنان ادامه خواهد داشت.
بررسیها نشان میدهد که بخش قابل توجهی از خودروهای سبک و سنگین فعال در کشور عمر بالایی دارند و از فناوریهای قدیمی بهره میبرند؛ موضوعی که سبب شده مصرف سوخت این خودروها بهمراتب بالاتر از استانداردهای روز جهان باشد. در این میان، خودروهای فرسوده نه تنها مصرف سوخت بیشتری دارند، بلکه هزینههای نگهداری و تعمیرات آنها نیز افزایش یافته و آلایندگی بیشتری تولید میکنند.
از این رو، کارشناسان معتقدند که اجرای طرحهای اسقاط و نوسازی ناوگان باید با سرعت بیشتری دنبال شود و مشوقهای اقتصادی لازم برای جایگزینی خودروهای فرسوده در اختیار مالکان قرار گیرد.
از سوی دیگر، توسعه فناوری در صنعت خودرو نیز میتواند نقش مهمی در کاهش مصرف انرژی داشته باشد. استفاده از موتورهای کممصرف، گیربکسهای نسل جدید، خودروهای هیبریدی و برقی و همچنین بهرهگیری از سامانههای هوشمند مدیریت مصرف سوخت، از جمله اقداماتی است که بسیاری از کشورها برای کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی در دستور کار قرار دادهاند.
کارشناسان همچنین بر این باورند که کاهش مصرف سوخت تنها به عملکرد خودروسازان محدود نمیشود، بلکه کیفیت سوخت، وضعیت زیرساختهای حملونقل، مدیریت ترافیک شهری و فرهنگ رانندگی نیز در این زمینه نقش تعیینکنندهای دارند. بنابراین دستیابی به کاهش پایدار مصرف بنزین نیازمند مجموعهای از سیاستهای هماهنگ در حوزههای مختلف است.
یکی دیگر از محورهای مهم در مدیریت مصرف سوخت، توسعه حملونقل عمومی و استفاده حداکثری از ظرفیت سوخت CNG است. در سالهای گذشته با وجود سرمایهگذاریهای انجامشده برای توسعه جایگاههای عرضه گاز طبیعی، سهم این سوخت در سبد مصرف کشور کاهش یافته و بخشی از خودروهای دوگانهسوز نیز بهدلایل مختلف، از جمله اختلاف قیمت سوخت، مشکلات فنی یا محدودیت دسترسی به جایگاهها، بیشتر از بنزین استفاده میکنند.
کارشناسان معتقدند که بازگشت CNG به جایگاه واقعی خود میتواند بخشی از فشار وارد بر مصرف بنزین را کاهش دهد. در کنار آن، توسعه خطوط مترو، اتوبوسهای برقی، تاکسیهای کممصرف و ایجاد زیرساختهای مناسب برای استفاده از خودروهای برقی، از جمله اقداماتی است که میتواند به کاهش تقاضا برای بنزین منجر شود.
همچنین مدیریت تقاضای سفر، توسعه خدمات غیرحضوری، توزیع متوازن مراکز خدماتی و کاهش سفرهای درونشهری نیز از راهکارهایی است که در بسیاری از کشورهای جهان برای کنترل مصرف سوخت و کاهش آلودگی هوا بهکار گرفته شده است. تجربه جهانی نشان میدهد که هرچه سهم حملونقل عمومی و پاک در جابهجایی شهروندان افزایش یابد، علاوهبر کاهش مصرف سوخت، کیفیت هوا نیز بهبود پیدا میکند و هزینههای اقتصادی ناشی از آلودگی و ترافیک کاهش مییابد.
بر همین اساس، صاحبنظران تأکید میکنند که حل مساله ناترازی بنزین تنها با افزایش تولید امکانپذیر نیست، بلکه نیازمند نگاهی جامع به بخش حملونقل، ارتقای فناوری خودروها، نوسازی ناوگان، توسعه سوختهای جایگزین و اصلاح الگوی سفر است. تحقق این اهداف مستلزم همکاری نزدیک میان دستگاههای اجرایی، خودروسازان، مراکز علمی و نهادهای سیاستگذار خواهد بود تا بتوان همزمان امنیت انرژی، کاهش آلایندگی و بهرهوری بیشتر در بخش حملونقل را محقق کرد.
