کاهش قیمت خودروهای داخلی در بازار آزاد تا ۲۵ میلیون تومان
افزایش فاصله قیمتی میان قیمت کارخانه و بازار آزاد، بهعنوان اصلیترین عامل احیای بازار غیررسمی خودرو شناخته میشود. این اختلاف قیمتی که ناشی از افزایش نرخ ارز، تورم عمومی و تشدید انتظارات تورمی به سطوح قابلتوجهی رسیده، «شانس خرید خودرو از کارخانه» را به کالایی قابل معامله تبدیل کرده است.
بررسی پلتفرمهای ثبت آگهی نشان میدهد که بازار خرید و فروش حواله خودرو مجدداً رونق یافته است. افزایش شکاف میان قیمت کارخانه و بازار آزاد، عامل کلیدی احیای این بازار غیررسمی بهشمار میرود.
با یک جستوجوی ساده «حواله خودرو» در پلتفرمها، کاربران با صدها آگهی فروش شانس خرید خودرو از کارخانه مواجه میشوند؛ حوالههایی که بسته به نوع خودرو و زمان تحویل، از حدود ۲۵۰ میلیون تومان تا نزدیک یک میلیارد تومان قیمتگذاری شدهاند. بهعنوان مثال، حواله خرید یک دستگاه هایما S8 حدود ۴۵۰ میلیون تومان قیمت دارد یا حواله پژو ۲۰۷ بسته به زمان تحویل بین ۲۵۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان خرید و فروش میشود. بهطور کلی، خودروهایی که اختلاف قیمت بیشتری بین کارخانه و بازار دارند، حواله گرانتری نیز دارند.
حواله خودرو به قراردادی اطلاق میشود که میان شرکت خودروسازی و خریدار تنظیم میشود و بر اساس آن، شرکت سازنده موظف است با پرداخت وجه توسط خریدار، در زمان مشخصی خودرو را به او تحویل دهد. بر این اساس، حوالهها از سه مسیر وارد بازار میشوند.
دسته اول مربوط به برندگان طرحهای فروش خودروسازان است. با حذف شرط بلوکهکردن پول برای خرید خودرو از کارخانه، طرحهای فروش مجدداً به «لاتاری» تبدیل شده و تعداد زیادی از افراد برای خرید صف کشیدند. در آخرین طرح فروش ایرانخودرو، بیش از ۱۰ میلیون نفر ثبتنام کردند؛ بهعبارتی، از هر ۵.۵ دارنده گواهینامه، یک نفر در این طرح متقاضی خرید خودرو شده است.
این در حالی است که میزان تقاضای موثر در بازار خودرو کشور حدود یک میلیون دستگاه در سال برآورد میشود؛ بنابراین، ۱۰ برابر متقاضیان واقعی طی یک سال، تنها در یک مرحله از فروش یکی از خودروسازان ثبتنام کردند. مشخص است که این حجم قرار بوده بهصورت دلالی و خرید و فروش خودرو و حواله ظاهر شود. بر این اساس، یکی از مسیرهای فروش، حواله برندگان در این لاتاری است.
دسته دوم نیز شامل پرسنل خودروسازان میشود. بخش زیادی از آگهیهای ثبتشده در پلتفرمها تحتعنوان «حواله پرسنلی» هستند. خریداران معتقدند: «یکی از اصلیترین فروشندگان حواله، پرسنل خودروسازان هستند؛ چراکه آنها سهمیهای برای خرید خودرو دارند. عموماً هم با ما تماس میگیرند و میگویند حواله هر خودرویی که میخواهید را بگویید تا همان را درخواست بدهیم.»
دسته سوم نیز از محل نمایندگیهای فروش تشکیل میشود. این دسته بیشتر مربوط به خودروهای مونتاژی هستند که در پلتفرمهای مذکور آگهی فروش حواله را منتشر میکنند.
این بازار حوالهفروشی در حالی به این اندازه بزرگ شده که بارها از سوی سیاستگزاران حوزه خودرو اعلام شده که خرید و فروش حواله خودرو غیرقانونی است.
کارشناسان حقوقی نیز میگویند شرکتهای خودروسازی در قراردادهای پیشفروش، معمولاً شرط میکنند که انتقال حواله تا پیش از تحویل خودرو مجاز نیست؛ در نتیجه، از دید شرکت، تنها فردی که نامش در حواله ثبت شده، مالک رسمی خودرو محسوب میشود.
از سالها پیش نیز نهادهای نظارتی و قضایی در این مورد هشدار دادهاند. برای مثال، در سال ۱۳۹۹ رئیس پلیس فتای تهران گفته بود: «افرادی که در قرعهکشی ثبتنامی خودرو قبول شدهاند، اگر حواله خودرو را بفروشند، تحتپیگرد قضایی قرار میگیرند.» یا در سال ۱۴۰۲ سازمان حمایت در قالب اطلاعیههایی اعلام کرد که خرید و فروش حواله غیرقانونی است.
با این حال، بهنظر میرسد این نوع ممنوعیتها نتوانسته بازار حوالهفروشی را کساد کند؛ چراکه تا زمانی که انگیزه کسب سود وجود داشته باشد، راهی برای دور زدن این موارد پیدا میشود. در سال ۱۴۰۳ که اختلاف قیمت کارخانه و بازار خودرو به حداقل رسیده بود، بازار حوالهفروشی بهطور کامل از رونق افتاده بود.
دلیل خروج دلالان از بازار در آن زمان کاهش انگیزه ناشی از کسب سود بود؛ چراکه قیمت کارخانه و بازار بسیار به هم نزدیک شده بود. اما اکنون بار دیگر شکاف بین این دو بسیار زیاد شده و بازار غیرقانونی حواله دوباره رونق پیدا کرده است.
بهنظر میرسد میتوان این موضوع را بهعنوان شکست سیاستهای فروش در نظر گرفت؛ در واقع، سیاستگزار سعی کرده بود که با سرکوب قیمتی، دسترسی اقشار کمدرآمد به خودرو را افزایش دهد؛ اما نهتنها این هدف محقق نشده، بلکه «شانس خرید خودرو» خود بازار مجزای بزرگی را تشکیل داده است.
وارداتیها همچنان گران میشوند
خودروهای داخلی روز گذشته افت بهای یک تا ۲۵ میلیون تومان را تجربه کردند. جایی که نیسان اکستند EX (۱۴۰۴) با ۲۵ میلیون تومان کاهش به یک میلیارد و ۱۴۰ میلیون تومان، ریرا (۱۴۰۴) با ۱۵ میلیون تومان کاهش به ۲ میلیارد و ۲۵۵ میلیون تومان، شاهین (سانروف و ESP) (۱۴۰۴) با ۱۵ میلیون تومان کاهش به یک میلیارد و ۴۴۵ میلیون تومان، دنا پلاس توربو ۶ دنده (با رینگ) (۱۴۰۴) با ۱۲ میلیون تومان کاهش به یک میلیارد و ۴۱۳ میلیون تومان، نیسان آپشنال (دریچهبرقی) (۱۴۰۴) با ۱۰ میلیون تومان کاهش به یک میلیارد و ۸۰ میلیون تومان و پژو ۲۰۷ پانوراما اتومات ارتقا یافته (۱۴۰۴) با ۵ میلیون تومان کاهش به یک میلیارد و ۵۹۰ میلیون تومان خرید و فروش شدند.
خودروهای مونتاژی نیز رشد بهای ۱۰ تا ۶۰ میلیون تومان را تجربه کردند. جایی که اکستریم LX (۱۴۰۴) با ۶۰ میلیون تومان افزایش به ۴ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان، کیامسی T8 (۱۴۰۴) با ۵۰ میلیون تومان افزایش به ۳ میلیارد و ۳۵۰ میلیون تومان، جک J4 اتوماتیک (۱۴۰۴) با ۴۰ میلیون تومان افزایش به یک میلیارد و ۶۴۰ میلیون تومان و فونیکس آریزو ۶ GT (۱۴۰۴) با ۳۰ میلیون تومان افزایش به ۳ میلیارد و ۲۸۰ میلیون تومان اعلام قیمت شدند.
همچنین در میان خودروهای وارداتی شاهد رشد بهای ۵۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان بودیم. جایی که ارزش تویوتا کمری هیبرید پریمیوم ادیشن (۲۰۲۴) با ۴۰۰ میلیون تومان افزایش به ۹ میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان، تانک ۳۰۰ – ۲۰۰۰ سیسی توربو (۲۰۲۵) با ۳۰۰ میلیون تومان افزایش به ۷ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان و بیوایدی سانگ پلاس Dmi (۲۰۲۵) با ۲۰۰ میلیون تومان افزایش به ۶ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان رسید.
