لزوم طراحی نوین برای تحول در صنعت تایر
دکتر سعید تقوایی، عضو هیاتمدیره شرکت صنایع لاستیک یزد و پژوهشگر حوزه تایر و لاستیک، بر این باور است که رشد ناوگان خودروهای سواری و تجاری در سالهای اخیر، افزایش مصرف تایرهای رینگ ۱۶ به بالا و نیاز مداوم بازار به سایزها و الگوهای مختلف، موجب شده است که تقاضای داخلی برای تایر به صورت نسبتا پایدار باقی بماند.
در بخش عرضه، شرکتهای داخلی در تلاشاند تا با توسعه خطوط تولید و افزایش بهرهبرداری از ظرفیتهای موجود، سهم خود از بازار را حفظ کنند؛ هرچند که در برخی گروههای محصول، واردات همچنان نقش مکملی ایفا میکند.
از لحاظ مالی و عملیاتی، صنعت تایر در سالهای اخیر با وجود محدودیتهای تأمین مواد اولیه، نوسانات نرخ ارز و افزایش هزینههای تولید، توانسته است تا حدودی سطح تولید خود را حفظ کند؛ اما بخشی از این موفقیت به استفاده فشرده از ظرفیتهای موجود و افزایش فشار بر تجهیزات تولیدی وابسته است. در این شرایط، فرسودگی ماشینآلات و فاصله فناوری با تولیدکنندگان پیشرو جهانی به یکی از چالشهای اصلی این صنعت تبدیل شده است.
با آغاز سال ۱۴۰۵ و ادامه مناقشات بینالمللی، صنعت تایر ایران با چالشهای عملیاتی جدی مواجه شده است. بسیاری از شرکتهای تایرسازی با کاهش تولید و در برخی موارد، توقف خطوط تولید روبهرو شدهاند که نشاندهنده فشارهای شدید بر این صنعت است. ادامه این روند نه تنها بحرانهای موجود را تشدید میکند، بلکه زنگ خطری جدی برای بقای بنگاهها محسوب میشود. در این شرایط، بازار شاهد شکاف عمیقی میان شرکتهایی خواهد بود که توانایی مدیریت بحران را دارند و آنهایی که در رکود غرق میشوند. برای شرکتهایی که بهدنبال بقا در این بازار پرتلاطم هستند، روشهای مدیریتی معمول دیگر کارساز نیست؛ بلکه تنها راهکار عملی، پیادهسازی استراتژیهای «تولید در شرایط بحرانی» و افزایش حداکثری بهرهوری با تکیه بر مدیریت بحران است تا از توقف کامل و خروج از رقابت جلوگیری شود.
با ورود به خردادماه، احتمال توافقات سیاسی و میدانی کشور با طرفهای متخاصم افزایش یافت و در نهایت در واپسین ساعات آخرین روز خرداد، توافقنامهای میان روسای جمهوری ایران و آمریکا به امضا رسید. این توافق امیدی را در دل تولیدکنندگان ایجاد کرد که احتمال گسترش تعاملات صنعتی و دسترسی به فناوریهای نوین افزایش خواهد یافت؛ زیرا آنها میدانند که بازسازی و نوسازی تجهیزات، دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی راهبردی برای حفظ رقابتپذیری، ارتقای بهرهوری و توسعه بازارهای صادراتی به شمار میرود. اگر درها باز شود، باید به رقبا در سطح جهانی در حوزه عرضه و تقاضای تایر توجه کرد؛ چراکه رقابت در صنعت تایر در سطح جهانی بسیار فشرده است و تولیدکنندگان بزرگ با بهرهگیری از فناوریهای نوین، بهرهوری بالا و مدیریت دقیق زنجیره تأمین، توانستهاند هزینههای تولید را کاهش داده و کیفیت محصولات خود را ارتقا دهند.
در چنین شرایطی، برای آنکه تولیدکنندگان داخلی بتوانند سهم خود را در بازار داخلی حفظ کرده و حضور مؤثرتری در بازارهای منطقهای داشته باشند، ناگزیر از ارتقای سطح فناوری و بهبود بهرهوری تولید هستند. به نظر میرسد در سال ۱۴۰۵ شرکتهای تولیدکننده داخلی باید حداقل ۴ تا ۶ درصد از سود عملیاتی خود را از طریق افزایش بهرهوری بهدست آورند که این امر شرط بقاست.
در حال حاضر، نسل جدید ماشینآلات تولید تایر بر مبنای اتوماسیون پیشرفته، سیستمهای کنترل هوشمند، پایش دقیق فرآیند و تجهیزات کممصرف انرژی طراحی و فعالیت میکنند. در بسیاری از کارخانههای پیشرو جهان، بخشهای کلیدی مانند اختلاط، کلندرینگ، ساخت تایر و فرآیند پخت بهصورت کاملاً مکانیزه و تحت نظارت سیستمهای دیجیتال کنترل میشوند. متأسفانه، بخشی از خطوط تولید در صنعت تایر ایران با عمر بالای تجهیزات و محدودیت در دسترسی به فناوریهای نوین مواجه است.
این موضوع میتواند به افزایش هزینههای نگهداری، توقف تولید و محدودیت در دستیابی به کیفیت یکنواخت منجر شود. یکی از مهمترین مزایای نوسازی ماشینآلات، کاهش بهای تمامشده تولید است. تجهیزات بهروزشده میتوانند با کاهش مصرف انرژی، کاهش ضایعات تولید و افزایش سرعت و دقت فرآیندها، هزینههای عملیاتی را بهطور قابل توجهی کاهش دهند. همچنین کاهش توقفات ناخواسته خطوط تولید و بهبود قابلیت اطمینان تجهیزات از دیگر دستاوردهای استفاده از فناوریهای جدید در خطوط تولید تایر است.
از سوی دیگر، بازارهای صادراتی بهشدت استانداردمحور هستند و دستیابی به استانداردهای بینالمللی مانند ECE و DOT مستلزم کنترل دقیق فرآیندهای تولید و تضمین یکنواختی کیفیت محصول است. نوسازی تجهیزات تولیدی و بهرهگیری از فناوریهای نوین کنترل کیفیت میتواند به تولید پایدار محصولات با استانداردهای جهانی کمک کرده و زمینه توسعه صادرات را فراهم کند.
