چرا دوچرخه و اسکوتر برقی باید جایگزین خودروی شخصی شوند؟
با وجود اینکه بخش قابل توجهی از سفرهای روزانه شهری کمتر از ۲۰ کیلومتر است، همچنان بخش بزرگی از این جابهجاییها با خودروهای شخصی انجام میشود؛ موضوعی که علاوهبر افزایش مصرف بنزین، زمان رفتوآمد شهروندان را نیز طولانیتر میکند. کارشناسان حوزه حملونقل بر این باورند که با اجرای سیاستهای تشویقی، توسعه زیرساختها و حمایت از تولید داخلی میتوان استفاده از دوچرخه و اسکوتر برقی را برای سفرهای کوتاه گسترش داد و در نتیجه بخشی از چالشهای ترافیکی، زیستمحیطی و انرژی کشور را کاهش داد.
الگوی سفر در بسیاری از کلانشهرها نشان میدهد بسیاری از شهروندان برای رفتن به محل کار، خرید، مراکز آموزشی یا انجام امور اداری، مسافتی کمتر از ۲۰ کیلومتر طی میکنند. با این حال، این جابهجاییهای کوتاه اغلب با خودروهای تکسرنشین انجام میشود؛ خودروهایی که بخش زیادی از عمر خود را در ترافیک سپری میکنند و فضای گستردهای از معابر شهری را اشغال میکنند.
در چنین شرایطی، استفاده از وسایلنقلیه سبک میتواند راهکاری مؤثر برای کاهش بار ترافیکی باشد. دوچرخه و اسکوتر برقی بهدلیل ابعاد کوچک، مصرف انرژی پایین و امکان جابهجایی سریع، گزینههایی مناسب برای سفرهای کوتاه محسوب میشوند.
کاهش مصرف سوخت در شرایط کنونی، یک ضرورت ملی است. ایران سالهاست با افزایش مصرف بنزین و ناترازی در تولید و مصرف سوخت روبهرو بوده و هر خودرویی که برای یک سفر پنج یا ۱۰ کیلومتری از پارکینگ خارج میشود، علاوهبر افزایش مصرف سوخت، در تشدید ترافیک و آلودگی هوا نیز اثرگذار است.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری موتورمگ، اگر بخشی از این سفرها به دوچرخه یا اسکوتر برقی منتقل شود، مصرف روزانه بنزین میتواند به شکل قابل توجهی کاهش یابد. این تغییر علاوهبر کمکردن فشار بر پالایشگاهها، به کاهش هزینههای سنگین تأمین سوخت برای کشور نیز کمک میکند.
توسعه حملونقل سبک از مهمترین مسیرهای کاهش تراکم خودروها در خیابانهاست. با کمتر شدن تعداد خودروهای شخصی، سرعت متوسط حرکت در معابر افزایش یافته و در نتیجه تردد اتوبوسها، تاکسیها و خودروهای امدادی نیز روانتر خواهد شد.
دوچرخه و اسکوتر برقی به فضای بسیار کمتری برای حرکت و توقف نیاز دارند و این ویژگی میتواند به بهبود جریان ترافیک در نقاط پرتردد شهری کمک کند. در واقع، کاهش نیاز به جایگذاری خودروهای بزرگ، به سبکتر شدن بار معابر منجر میشود.
با این حال، توسعه استفاده از دوچرخه و اسکوتر برقی بدون ایجاد زیرساخت مناسب امکانپذیر نیست. احداث مسیرهای ایمن، ایجاد پارکینگهای اختصاصی، نصب ایستگاههای شارژ، اصلاح تقاطعها و طراحی معابر متناسب با تردد وسایلنقلیه سبک باید در اولویت برنامههای مدیریت شهری قرار گیرد.
امروزه بسیاری از شهرهای پیشرفته جهان با توسعه شبکههای پیوسته مسیر دوچرخه توانستهاند بخش قابل توجهی از سفرهای درونشهری را از خودروهای شخصی به وسایل حملونقل سبک منتقل کنند. این تجربه نشان میدهد سرمایهگذاری در زیرساخت، اثر مستقیم و پایدار بر تغییر رفتار سفر شهروندان دارد.
در کنار شهرداریها، دولت نیز باید با تدوین سیاستهای حمایتی زمینه گسترش این وسایل را فراهم کند. کاهش حقوق ورودی مواد اولیه، ارائه تسهیلات کمبهره برای خرید، حمایت از تولیدکنندگان داخلی، کاهش هزینههای شمارهگذاری و بیمه و همچنین تدوین استانداردهای ایمنی از اقدامات کلیدی در این زمینه است.
همچنین اختصاص مشوقهای مالیاتی به شرکتهایی که ناوگان خدماتی خود را به وسایلنقلیه سبک برقی مجهز میکنند میتواند نقش مهمی در گسترش این فرهنگ ایفا کند. در این صورت، بازار از حالت مصرف صرف خارج شده و به سمت توسعه پایدار حرکت میکند.
گسترش استفاده از دوچرخه و اسکوتر برقی فقط یک سیاست حملونقلی نیست و میتواند به رونق تولید داخلی نیز منجر شود. بسیاری از قطعات این وسایل قابلیت ساخت در داخل کشور را دارند و حمایت از تولیدکنندگان زمینه افزایش اشتغال، سرمایهگذاری و توسعه فناوری را فراهم میکند.
در صورت شکلگیری بازار پایدار، صنایع داخلی قادر خواهند بود علاوهبر تأمین نیاز بازار داخلی، به صادرات این محصولات نیز بیندیشند. این روند میتواند به تقویت جایگاه تولیدکنندگان ایرانی در زنجیره ارزش جهانی منجر شود.
موفقیت این طرح تنها به ایجاد زیرساخت محدود نمیشود. رسانهها، مدارس، دانشگاهها و نهادهای فرهنگی نیز باید در تغییر الگوی سفر شهروندان نقشآفرینی کنند و استفاده از دوچرخه یا اسکوتر برقی را بهعنوان یک رفتار مسئولانه در قبال سلامت، محیطزیست و آینده شهرها معرفی کنند.
دوچرخهسواری علاوهبر کاهش مصرف سوخت، آثار مثبت فراوانی بر سلامت جسمی و روانی شهروندان دارد. افزایش فعالیت بدنی، کاهش برخی بیماریهای قلبی و عروقی، کاهش استرس و بهبود کیفیت زندگی از جمله مزایای استفاده منظم از دوچرخه است.
حتی استفاده از اسکوتر برقی نیز میتواند با کاهش زمان حضور در ترافیک و افت آلودگی هوا، کیفیت زندگی شهروندان را ارتقا دهد. در نتیجه، حملونقل سبک میتواند همزمان به بهبود سلامت عمومی و کاهش فشارهای شهری کمک کند.
یکی از موضوعاتی که کمتر مورد توجه قرار گرفته، توسعه «حملونقل ترکیبی» است؛ به این معنا که شهروندان بخشی از مسیر خود را با دوچرخه یا اسکوتر برقی و بخش دیگر را با مترو، اتوبوس یا قطار شهری طی کنند. در بسیاری از شهرهای توسعهیافته، ایستگاههای حملونقل عمومی به پارکینگهای دوچرخه و محل نگهداری اسکوترهای برقی مجهز شدهاند تا شهروندان بدون نیاز به خودروی شخصی سفر خود را کامل کنند.
در ایران نیز شهرداریها میتوانند با ایجاد پارکینگهای ایمن در اطراف ایستگاههای مترو و پایانههای اتوبوس، امکان استفاده گستردهتر از وسایلنقلیه سبک را فراهم کنند. همچنین راهاندازی سامانههای کرایه دوچرخه و اسکوتر برقی در مراکز اداری، دانشگاهها، شهرکهای صنعتی، مراکز خرید و مناطق پرتردد میتواند الگوی سفر را بهتدریج تغییر دهد.
از سوی دیگر، نباید نقش بخش خصوصی نادیده گرفته شود. سرمایهگذاری شرکتهای خصوصی در ایجاد شبکههای اشتراک دوچرخه و اسکوتر برقی، در صورت حمایت دولت و شهرداریها، میتواند بدون تحمیل هزینههای سنگین به بودجه عمومی، خدمات گستردهای برای شهروندان ایجاد کند. در مقابل، مدیریت شهری نیز باید با تدوین مقررات شفاف و نظارت بر ایمنی توقف و تردد این وسایل، از بروز مشکلات احتمالی جلوگیری کند.
موضوع مهم دیگر، فرهنگسازی برای رعایت حقوق همه کاربران معابر است. توسعه دوچرخهسواری و استفاده از اسکوتر برقی باید همزمان با آموزش شهروندان و نیز آشنایی رانندگان خودرو و موتورسیکلتها همراه باشد تا احترام متقابل به یک فرهنگ ترافیکی تبدیل شود. ایجاد مسیرهای ایمن، نصب علائم راهنمایی ویژه و آموزش در مدارس و رسانهها میتواند در کاهش حوادث و افزایش استقبال از این شیوه حملونقل نقش بسزایی داشته باشد.
در نهایت، حرکت به سمت استفاده گسترده از دوچرخه و اسکوتر برقی تنها یک تغییر در روش جابهجایی نیست، بلکه سرمایهگذاری برای آینده شهرها به شمار میرود. هر سفر کوتاهی که به جای خودروی شخصی با یک وسیلهنقلیه سبک انجام شود، به کاهش مصرف سوخت، افت انتشار آلایندهها، روانتر شدن ترافیک و کاهش هزینههای مدیریت شهری منجر میشود.
اگر دولت و شهرداریها از امروز مسیر را با برنامهریزی دقیق، حمایت از تولیدکنندگان داخلی و ارائه مشوقهای مؤثر آغاز کنند، میتوان انتظار داشت شهرهای ایران در سالهای آینده به سمت الگوی حملونقل پاک، هوشمند و پایدار حرکت کنند؛ الگویی که هم برای محیطزیست و هم برای اقتصاد ملی و رفاه شهروندان سودمند است.
چشمانداز شهرهای آینده نیز بر انسانمحور شدن فضاها تأکید دارد. شهرهای آینده خودرومحور نخواهند بود و در آنها پیادهروی، دوچرخهسواری و استفاده از وسایلنقلیه سبک برقی سهم بیشتری از جابهجاییهای روزانه خواهد داشت. این تغییر رویکرد علاوهبر کاهش هزینههای مدیریت شهری، میتواند امنیت تردد، کیفیت زندگی و بهرهوری اقتصادی را افزایش دهد.
با توجه به اینکه بخش عمده سفرهای روزانه در کلانشهرهای ایران کمتر از ۲۰ کیلومتر است، توسعه استفاده از دوچرخه و اسکوتر برقی میتواند یکی از اثرگذارترین راهکارها برای کاهش ترافیک، صرفهجویی در مصرف سوخت، کاهش آلودگی هوا و بهبود کیفیت زندگی شهری باشد. تحقق این هدف به همکاری نزدیک دولت، شهرداریها، خودروسازان، تولیدکنندگان وسایلنقلیه سبک و همراهی شهروندان نیاز دارد.
وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز میتواند با حمایت از تولید داخلی، اعطای تسهیلات به تولیدکنندگان و خریداران و تدوین استانداردهای لازم، زمینه توسعه این حوزه را فراهم کند. در همین راستا، شهرداریها باید با ایجاد مسیرهای ایمن، پارکینگهای اختصاصی، ایستگاههای شارژ و اتصال این وسایل به شبکه حملونقل عمومی، شرایط استفاده روزمره را ممکن سازند.
اگر این سیاست بهصورت هدفمند و مستمر اجرا شود، نهتنها بخشی از مشکلات ترافیکی و انرژی کشور کاهش مییابد، بلکه گامی مؤثر برای بهبود آینده شهرها برداشته میشود. در واقع، اجرای درست این برنامه میتواند مسیر حرکت شهرهای ایران را به سمت حملونقل پاکتر هموار کند.
