اختلاف قیمت کارخانه و بازار؛ دلیلی که همچنان برقرار است
هر بار که سامانههای فروش خودرو فعال میشوند، هزاران نفر برای خرید محصولی ثبتنام میکنند که ممکن است هنوز تولید نشده باشد، یا ماهها بعد به دستشان برسد و حتی قیمت نهایی آن نیز مشخص نباشد. از منظر بیرونی، این رفتار چندان منطقی به نظر نمیرسد. چرا باید کسی سرمایه خود را برای ماهها در قراردادی با ابهام و ریسک فراوان درگیر کند؟
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری موتورمگ، پاسخ این سوال را نمیتوان فقط در صنعت خودرو جستوجو کرد. صفهای پیشفروش، بیشتر از آنکه درباره خودرو صحبت کنند، درباره وضعیت اقتصادی ایران سخن میگویند. اقتصادی که در سالهای اخیر یک پیام را بارها به مردم منتقل کرده است؛ اگر امروز خرید نکنی، احتمال زیادی وجود دارد که فردا همان کالا را با قیمت بالاتری بخری. به همین دلیل، بسیاری از خریداران هنگام ثبتنام تنها به خودرو فکر نمیکنند؛ آنها در حال ارزیابی ارزش پول خود هستند. برای بخش قابل توجهی از جامعه، بزرگترین نگرانی دیگر تأخیر در تحویل خودرو نیست، بلکه کاهش قدرت خرید پولی است که در حال حاضر در اختیار دارند.
رفتار اقتصادی مردم بیشتر از آنکه به وعدههای سیاستگذاران وابسته باشد، تحت تأثیر تجربیات سالهای گذشته قرار دارد. خانوادهای که بارها افزایش قیمت خودرو، ارز، طلا یا مسکن را در فاصله چند ماه تجربه کرده، طبیعی است که نسبت به آینده محتاط باشد. حتی اگر بازار برای مدتی آرام شود، این خاطره جمعی بهسادگی از بین نمیرود. همین تجربه باعث شده بسیاری از مردم کاهش قیمت را یک اتفاق موقتی و افزایش قیمت را روندی محتملتر بدانند. در چنین فضایی، صبر کردن دیگر یک تصمیم بدون هزینه نیست. بسیاری از خریداران تصور میکنند هر ماه تأخیر، آنها را یک قدم از خرید دورتر میکند. به همین دلیل، پیشخرید خودرو برای بخشی از جامعه نه یک انتخاب هیجانی، بلکه راهی برای حفظ قدرت خرید تلقی میشود؛ حتی اگر این تصمیم با ریسکهایی مانند تأخیر در تحویل، تغییر شرایط قرارداد یا بلاتکلیفی در زمان تحویل همراه باشد.
یکی از ویژگیهای مهم اقتصادهای تورمی، تغییر رفتار مردم است. در چنین شرایطی، پول نقد بهتدریج ارزش خود را از دست میدهد و افراد تلاش میکنند داراییهای خود را به کالا یا سرمایه تبدیل کنند. خودرو نیز در ایران سالهاست که تنها یک وسیله حملونقل نیست. برای بسیاری از خانوادهها، خودرو به کالایی تبدیل شده که میتواند بخشی از کاهش ارزش پول را جبران کند. این نگاه الزاما به معنای سرمایهگذار بودن همه خریداران نیست؛ بلکه واکنشی طبیعی به شرایط اقتصادی است. در کنار تورم، نااطمینانیهای ناشی از تحریمها، نوسانات نرخ ارز و تغییرات مداوم سیاستهای واردات و تولید نیز این ذهنیت را تقویت کرده که آینده بازار خودرو قابل پیشبینی نیست. وقتی مردم احتمال میدهند عرضه خودرو محدودتر شود یا هزینه تولید افزایش یابد، ترجیح میدهند خرید خود را به امروز منتقل کنند. در اقتصاد، بسیاری از تصمیمها بر اساس انتظار از آینده گرفته میشود، نه فقط واقعیت امروز. حتی اگر آن انتظار بعدا محقق نشود، همین تصور میتواند رفتار بازار را تغییر دهد.
عامل دیگری که نمیتوان از آن چشم پوشید، اختلاف قیمت کارخانه و بازار آزاد است. هر زمان این فاصله افزایش یابد، انگیزه ورود به طرحهای فروش نیز بیشتر میشود. برای بخشی از متقاضیان، پیشخرید تنها راه خرید خودرو نیست؛ بلکه فرصتی است که میتواند از زیان ناشی از تورم جلوگیری کند یا در صورت تداوم شکاف قیمتی، بازدهی اقتصادی نیز داشته باشد. این موضوع البته به معنای حضور همه خریداران با انگیزه سود نیست. هنوز بخش بزرگی از ثبتنامکنندگان مصرفکنندگان واقعی هستند؛ اما حتی آنها نیز تصمیم خود را در فضایی میگیرند که تجربه سالهای گذشته، انتظار افزایش قیمت را پررنگتر از انتظار کاهش آن کرده است. بهبیان دیگر، اقتصاد ایران شرایطی ایجاد کرده که در آن، بسیاری از مردم ریسک پیشخرید را کمتر از ریسک خرید نکردن ارزیابی میکنند.
اگر روزی تورم مهار شود، ارزش پول ثبات پیدا کند، سیاستهای بازار خودرو قابل پیشبینی باشد و فاصله قیمت کارخانه و بازار به حداقل برسد، جذابیت پیشخرید نیز بهطور محسوسی کاهش خواهد یافت. در چنین شرایطی، مردم دلیلی نمیبینند که ماهها سرمایه خود را در انتظار تحویل یک خودرو نگه دارند. اما تا زمانی که انتظارات تورمی، نااطمینانی اقتصادی و بیثباتی در بازار ادامه داشته باشد، احتمالاً صفهای پیشخرید نیز ادامه خواهند داشت. به همین دلیل، این صفها را نباید صرفاً نشانه تقاضای بالا برای خودرو دانست؛ آنها بازتاب تصویری بزرگتر هستند. واقعیت این است که مردم برای یک خودرو ثبتنام نمیکنند؛ آنها در حال واکنش نشان دادن به اقتصادی هستند که سالها به آنها آموخته امروز بخر، چون ممکن است فردا دیر باشد.
