شهرها به سوی آیندهای بدون اتوبوسهای دیزلی میروند!
در بسیاری از کلانشهرهای جهان، صدای موتورهای دیزلی به تدریج جای خود را به حرکت بیصدای اتوبوسهای برقی میدهد؛ تغییری که دیگر تنها یک انتخاب زیستمحیطی نیست، بلکه به بخشی از راهبرد اقتصادی، انرژی و حتی امنیت شهری کشورها تبدیل شده است. اگر تا چند سال پیش اتوبوسهای برقی بیشتر بهعنوان پروژههایی نمایشی و محدود در چند شهر اروپایی یا چینی شناخته میشدند، اکنون در سال ۲۰۲۶ شرایط بهگونهای تغییر کرده که بسیاری از دولتها آینده حملونقل عمومی را بدون این خودروها قابل تصور نمیدانند.
چهار ماه نخست سال ۲۰۲۶ را میتوان بهعنوان دوره تثبیت جهانی اتوبوسهای برقی در نظر گرفت؛ دورهای که طی آن روند توسعه ناوگان پاک از مرحله آزمایشی عبور کرده و وارد فاز صنعتی و اقتصادی شده است. در این مدت، قراردادهای بزرگ خرید اتوبوسهای برقی در اروپا، آمریکای لاتین و آسیا افزایش یافته است؛ شرکتهای چینی دامنه نفوذ خود را گسترش داده، فناوری باتریها جهش تازهای را تجربه کرده و بسیاری از شهرها برنامه حذف تدریجی اتوبوسهای دیزلی را وارد مرحله اجرایی کردهاند.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری موتورمگ، گزارشهای بینالمللی نشان میدهد اکنون اتوبوسهای برقی نهتنها ابزاری برای کاهش آلودگی هوا، بلکه بخشی از برنامه دولتها برای کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی، مدیریت هزینههای انرژی و تحقق اهداف اقلیمی هستند. همین مساله موجب شده است رقابت سنگینی میان تولیدکنندگان بزرگ جهان شکل بگیرد؛ رقابتی که در آن چین همچنان بازیگر اصلی بازار است، اما اروپا، هند و آمریکای لاتین نیز با سرعت در حال نزدیک شدن به این فناوری هستند.
بررسی دادههای منتشرشده در ماههای ابتدایی ۲۰۲۶ نشان میدهد رشد بازار جهانی اتوبوسهای برقی همچنان ادامه دارد و ارزش این بازار در سال جاری به بیش از ۵۸ میلیارد دلار رسیده است. پیشبینیها حاکی از آن است که طی یک دهه آینده ارزش این بازار چند برابر خواهد شد و بسیاری از کلانشهرهای جهان بخش عمده ناوگان حملونقل عمومی خود را برقی خواهند کرد. این روند در حالی رخ میدهد که هزینه باتریها کاهش یافته، زیرساختهای شارژ توسعه پیدا کرده و فناوری پیمایش نیز نسبت به سالهای گذشته بهبود قابلتوجهی داشته است.
در واقع، صنعت حملونقل عمومی جهان اکنون در نقطهای قرار گرفته که اتوبوسهای برقی دیگر یک انتخاب لوکس یا نمادین محسوب نمیشوند، بلکه به گزینهای اقتصادی و راهبردی تبدیل شدهاند. کاهش هزینه نگهداری، حذف مصرف گازوئیل، کاهش آلودگی صوتی و امکان استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر باعث شده بسیاری از شهرها برنامه نوسازی ناوگان را با سرعت بیشتری دنبال کنند.
چین؛ فرمانده اصلی بازار جهان
چین همچنان مهمترین بازیگر بازار جهانی اتوبوسهای برقی است. سیاستهای حمایتی دولت پکن طی یک دهه گذشته باعث شد این کشور به بزرگترین تولیدکننده و مصرفکننده اتوبوسهای برقی جهان تبدیل شود. اکنون نیز بخش عمده ناوگان اتوبوسهای برقی جهان در چین فعالیت میکند و شرکتهای چینی سهم بزرگی از صادرات این خودروها را در اختیار دارند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده در سال ۲۰۲۶، بیش از ۶۰ درصد فروش اتوبوسهای جدید در چین به مدلهای برقی اختصاص یافته و در بخش اتوبوسهای شهری این سهم به نزدیکی ۱۰۰ درصد رسیده است. این موضوع نشان میدهد چین عملا وارد دوره پسادیزلی در ناوگان شهری شده است.
شرکتهای بزرگی مانند BYD و Yutong اکنون نهتنها بازار داخلی چین را در اختیار دارند، بلکه حضور گستردهای در اروپا، آمریکای لاتین، آفریقا و آسیا پیدا کردهاند. توسعه صادرات برای شرکتهای چینی به یک ضرورت تبدیل شده است؛ زیرا رقابت داخلی شدید و کاهش برخی یارانههای دولتی باعث شده این شرکتها بهدنبال بازارهای تازه باشند.
یکی از مهمترین مزیتهای چین، مقیاس بالای تولید و دسترسی گسترده به زنجیره تامین باتری است. همین مساله موجب شده قیمت تمامشده اتوبوسهای برقی چینی نسبت به بسیاری از رقبای اروپایی پایینتر باشد. در نتیجه، بسیاری از کشورها برای توسعه سریع ناوگان حملونقل پاک به سراغ تولیدکنندگان چینی رفتهاند.
اروپا؛ عبور از مرحله آزمایشی
اروپا در چهار ماه نخست ۲۰۲۶ یکی از سریعترین نرخهای رشد بازار اتوبوسهای برقی را تجربه کرده است. بسیاری از کشورهای اروپایی اکنون خرید اتوبوس دیزلی جدید را محدود کردهاند و قوانین سختگیرانه زیستمحیطی، اپراتورهای حملونقل را به سمت خودروهای پاک سوق داده است.
آمارها نشان میدهد ثبت اتوبوسهای برقی در اروپا طی سال ۲۰۲۵ رشد چشمگیری داشته و این روند در ابتدای ۲۰۲۶ نیز ادامه یافته است. سهم اتوبوسهای بدون آلایندگی در بازار اتوبوسهای شهری اتحادیهاروپا اکنون از ۵۵ درصد عبور کرده است.
بریتانیا، آلمان، ایتالیا و کشورهای اسکاندیناوی در میان پیشروترین بازارهای اروپا قرار دارند. دولتها نیز با تخصیص بودجههای کلان از این روند حمایت میکنند. در بریتانیا، برنامه موسوم به «مناطق اتوبوس بدون آلایندگی» باعث شده هزاران دستگاه اتوبوس برقی وارد ناوگان شهری شود.
در ایتالیا نیز توسعه ناوگان برقی در سال ۲۰۲۵ جهش قابلتوجهی داشت و بسیاری از شهرها خرید اتوبوسهای دیزلی را متوقف کردند. همزمان شرکتهای اروپایی مانند Volvo، Mercedes-Benz و Iveco نیز نسل جدیدی از اتوبوسهای برقی با پیمایش بالاتر را معرفی کردهاند.
با این حال، اروپا همچنان با چالشهایی مانند هزینه بالای زیرساخت شارژ، زمان طولانی تحویل خودروها و وابستگی به باتریهای آسیایی مواجه است. برخی کشورها نیز در توسعه ایستگاههای شارژ با تاخیر روبهرو شدهاند.
آمریکای لاتین؛ بازیگر تازه بازار جهانی
یکی از مهمترین اتفاقات صنعت اتوبوس برقی در سال ۲۰۲۶، رشد سریع بازار آمریکای لاتین است. تا چند سال پیش این منطقه سهم اندکی در بازار جهانی داشت، اما اکنون به یکی از سریعترین بازارهای در حال رشد تبدیل شده است.
گزارش آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد فروش اتوبوسهای برقی در آمریکای لاتین طی سال ۲۰۲۵ بیش از سه برابر شده و این روند در ۲۰۲۶ نیز ادامه یافته است.
شیلی اکنون مهمترین بازار منطقه محسوب میشود. شهر سانتیاگو بزرگترین ناوگان اتوبوس برقی خارج از چین را در اختیار دارد و دولت این کشور برنامه گستردهای برای حذف تدریجی خودروهای دیزلی تدوین کرده است.
برزیل، کلمبیا و مکزیک نیز سرمایهگذاری سنگینی در این حوزه انجام دادهاند. یکی از دلایل موفقیت آمریکای لاتین، همکاری نزدیک دولتها با شرکتهای چینی و استفاده از مدلهای جدید تامین مالی است. بسیاری از شهرها بهجای خرید مستقیم، از مدل اجاره یا بهرهبرداری مشترک استفاده میکنند تا فشار مالی کاهش یابد.
در کنار این موضوع، آلودگی شدید هوا در شهرهای بزرگ منطقه و هزینه بالای سوخت نیز دولتها را به سمت توسعه ناوگان برقی سوق داده است.
آمریکا؛ حرکت کندتر از رقبا
برخلاف اروپا و چین، بازار آمریکا در سال ۲۰۲۶ رشد کندتری را تجربه کرده است. هرچند برخی ایالتها مانند کالیفرنیا برنامههای جدی برای حذف اتوبوسهای دیزلی دارند، اما در سطح ملی سرعت توسعه ناوگان برقی کمتر از حد انتظار بوده است.
براساس گزارشهای منتشرشده، فروش اتوبوسهای برقی در آمریکا در سال ۲۰۲۵ کاهش محسوسی داشته و بخشی از بودجههای دولتی به سمت ناوگان گازسوز هدایت شده است.
کارشناسان معتقدند هزینه بالای زیرساخت شارژ، پیچیدگی شبکه برق و اختلاف سیاستهای ایالتی از مهمترین موانع رشد سریع اتوبوسهای برقی در آمریکا است. علاوهبر این، محدودیتهای تجاری علیه شرکتهای چینی نیز موجب شده هزینه تامین ناوگان در آمریکا افزایش پیدا کند.
فناوری باتری؛ برگ برنده صنعت
پیشرفت فناوری باتریها مهمترین عامل رشد بازار اتوبوسهای برقی در سالهای اخیر بوده است. نسل جدید باتریها اکنون امکان پیمایش بیشتر، شارژ سریعتر و عمر طولانیتر را فراهم کردهاند.
برخی مدلهای جدید معرفیشده در سال ۲۰۲۶ میتوانند با یک بار شارژ بیش از ۵۰۰ تا ۷۰۰ کیلومتر حرکت کنند؛ عددی که تا چند سال پیش برای خودروهای سنگین برقی دور از دسترس بود.
توسعه فناوری شارژ فوق سریع نیز یکی دیگر از تحولات مهم این صنعت محسوب میشود. شرکتهای بزرگ چینی اکنون روی سامانههایی کار میکنند که زمان شارژ اتوبوسها را بهشدت کاهش میدهد. این موضوع میتواند یکی از مهمترین موانع توسعه ناوگان برقی را برطرف کند.
همزمان کاهش قیمت باتریها نیز به بهبود صرفه اقتصادی اتوبوسهای برقی کمک کرده است. بسیاری از اپراتورها اعلام کردهاند هزینه نگهداری اتوبوسهای برقی بهمراتب پایینتر از مدلهای دیزلی است و همین موضوع جذابیت سرمایهگذاری در این حوزه را افزایش داده است.
آینده حملونقل عمومی جهان
برآوردها نشان میدهد بازار جهانی اتوبوسهای برقی طی دهه آینده رشد پرشتابی خواهد داشت و ارزش آن ممکن است تا سال ۲۰۳۵ به بیش از ۱۸۰ میلیارد دلار برسد.
اکنون بسیاری از دولتها به این جمعبندی رسیدهاند که آینده حملونقل عمومی بدون برقیسازی امکانپذیر نیست. افزایش قیمت سوختهای فسیلی، فشارهای محیطزیستی و الزام کاهش انتشار کربن، مسیر حرکت جهان را مشخص کرده است.
چهار ماه نخست سال ۲۰۲۶ نشان داد رقابت اصلی صنعت حملونقل عمومی دیگر بر سر تعداد اتوبوسهای دیزلی نیست، بلکه بر سر سرعت توسعه ناوگان برقی، فناوری باتری و زیرساخت شارژ خواهد بود. کشورهایی که امروز در این مسیر سرمایهگذاری نکنند، در سالهای آینده با فاصله فناورانه و هزینههای سنگینتری روبهرو خواهند شد.
در چنین شرایطی، تجربه جهانی نشان میدهد توسعه اتوبوسهای برقی تنها خرید چند دستگاه خودرو نیست، بلکه بخشی از یک تحول بزرگ در ساختار انرژی، محیطزیست و اقتصاد حملونقل شهری محسوب میشود؛ تحولی که حالا دیگر آغاز شده و بهنظر میرسد بازگشتی برای آن وجود ندارد.
