علت افزایش قیمت خودرو چیست؟
در شرایطی که قیمت خودرو به طور مداوم در حال افزایش است، یک کارشناس صنعت خودرو بر این باور است که تمرکز بر مقصرسازی سادهانگارانه، نمیتواند راهحلی برای مشکل موجود باشد. آنچه که امروزه در بازار خودرو مشاهده میشود، نتیجه سالها سیاستگذاری نادرست، نوسانات ارزی و عدم وجود رقابت مؤثر است. صنعت خودرو ایران با وجود تعدد خودروسازان و واردکنندگان، نه تنها رقابتی نیست، بلکه با افزایش هزینهها و ناکارآمدی عمیقتری مواجه است.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری موتورمگ، صنعت خودرو در ایران به مرحلهای رسیده که نمیتوان وضعیت آن را تنها با مقصر دانستن یک بازیگر توضیح داد. آنچه امروز در بازار خودرو مشاهده میشود، ناشی از برهمخوردن همزمان چند مؤلفه کلیدی از جمله سیاستهای ارزی ناپایدار، تصمیمات مقطعی دولتها، محدودیتهای ساختاری در تأمین مواد اولیه و شکلگیری بازاری است که رقابت واقعی در آن تضعیف شده است. در کنار این موارد، افزایش قیمتها نیز بیشتر از آنکه نتیجه اراده مستقیم خودروساز یا واردکننده باشد، بازتاب شرایط کلان اقتصادی و چارچوبهای سیاستگذاری است که طی سالها شکل گرفتهاند.
در چنین فضایی، پرسش اصلی این نیست که چرا قیمتها به طور مداوم افزایش مییابند، بلکه این است که آیا ساختار فعلی بازار خودرو امکان انتخاب آزادانه، قیمتگذاری منصفانه و پاسخگویی مؤثر را فراهم میکند یا خیر؟ همچنین، مباحثی همچون انحصار، آزادسازی واردات، نقش دولت در تنظیم بازار و حدود مسئولیت تولیدکنندگان به موضوعاتی جدی و چالشبرانگیز تبدیل شدهاند.
در این راستا، امیر حسن کاکایی – کارشناس صنعت خودرو – در گفتوگو با خبرنگار پایگاه خبری موتورمگ، بیان کرد: در شرایط کنونی، خودروساز نقش اصلی در این ماجرا ندارد؛ زیرا دولت به دلایل متعدد اقتصادی تصمیم به افزایش ناگهانی نرخ دلار مربوط به صنایع از کانال ۷۰ هزار تومان به حدود ۱۲۵ تا ۱۳۰ هزار تومان گرفته است. این به معنای افزایش حدود ۸۰ درصدی قیمت و کاهش ارزش ریال است.
وی افزود: در چنین شرایطی چه اقداماتی میتوان انجام داد؟ اگر یک شرکت داخلی بهجای ۸۰ درصد، قیمت محصولاتش را ۴۰ تا ۶۰ درصد افزایش دهد، یا یک واردکننده به محض افزایش نرخ دلار، قیمتهایش را بالا ببرد، این موضوع قابل درک است و به نظر میرسد اعدادی که اعلام شده، دور از منطق اقتصادی نیست.
این کارشناس صنعت خودرو در پاسخ به این سوال که از یک سو، برای صنعت خودرو یک بازار انحصاری ایجاد شده و از سوی دیگر، خودروسازان نیز معترضاند که قیمتها بهروز نمیشود، گفت: طی دو تا سه دهه گذشته، صنعت خودروسازی کشور از مزیت و سیاستهای اقتصادی دولتها، یعنی انحصار در بازار خودرو، بیشترین بهره را برده است. وقتی ورق فولاد را با قیمت ارز آزاد از فولادیها خریداری میکنند، آیا امکان رقابت یا خرید از جای دیگر وجود دارد؟ خیر؛ وقتی مواد اولیه با قیمتهای جهانی یا قیمتهای مبتنی بر بورسهای بینالمللی عرضه میشود، طبیعی است که هزینه تمامشده بالا برود.
کاکایی ادامه داد: اگر بخواهیم صرفاً با احساسات جلو برویم، به نتیجه نمیرسیم. ما نیازمند راهحل عقلانی هستیم که با امکانات و واقعیتهای موجود کشور همخوانی داشته باشد.
وی تصریح کرد: در ۴۰ سال گذشته، با همین استدلال که باید تعداد خودروسازان افزایش یابد، امروز به جایی رسیدهایم که بیش از ۸۰ خودروساز سواری (کوچک و بزرگ) و بیش از ۵۰ خودروسازی تجاری در کشور وجود دارد و تعداد شرکتهای فعال به بالای ۱۹۰ مورد رسیده است. در حالیکه حتی شرکتهای اصلی هم دیگر آن کمپانیهای بزرگ سابق نیستند و بهجای آنکه خودروسازان بزرگ داخلی به یک بنگاه قدرتمند فناورانه و اقتصادی تبدیل شوند، تعداد زیادی واحد کوچک و ضعیف ایجاد شده که نتیجه آن، ناکارآمدی فعلی است.
این کارشناس صنعت خودرو افزود: برخلاف تصور رایج، خودروسازی لزوماً باید انحصاری باشد؛ مانند کرهجنوبی که عملاً یک خودروساز بزرگ، یعنی هیوندای، دارد. آنچه باید رقابتی باشد، بازار است. متأسفانه این دو مفهوم همیشه بهاشتباه بهانهای برای صدور مجوزهای بیپشتوانه و سیاستهای غلط شده است.
کاکایی خاطرنشان کرد: در گذشته واردکنندگان معتبری وجود داشتند که به مردم خدمات میدادند، اما به بهانه کنترل ارز، ناگهان کنار گذاشته شدند. امروز دهها شرکت واردکننده بهصورت قارچگونه شکل گرفتهاند که خدمات مناسبی هم ارائه نمیدهند.
وی تأکید کرد: مشکل اصلی، انحصار نیست؛ بلکه سیاستهای غلط دولتها و مسئولیتناپذیری سیاستگذاران است. ساماندهی صنعت خودرو سالها در مجلس مطرح بوده و خروجی مؤثری نداشته است و ممنوعیت واردات بهخاطر کنترل ارز بوده، نه حمایت از خودروساز، اما نتیجهاش شکلگیری دهها شرکت ناکارآمد شده است.
این کارشناس صنعت خودرو ادامه داد: به همین دلیل است که مردم احساس رقابت در بازار نمیکنند. اما واقعیت این است که هر زمان مشکلی ایجاد میشود، یک «مافیا» یا «دشمن» معرفی میشود. در حالیکه سؤال ساده این است که وقتی نرخ دلار یکشبه از کانال ۷۰ هزار تومان به کانال بالای ۱۲۰ هزار تومان میرسد، مقصر کیست؟ بنابراین؛ بازار باید رقابتی باشد و صنعت میتواند انحصاری باشد، به شرط آنکه انحصار با تدبیر همراه شود. هر صنعتی که رقابت در بازار آن از بین برود، محکوم به شکست است و تجربه جهانی نیز نشان میدهد که تجاریسازی در مقیاس اقتصادی بسیار دشوار است و تنها چند گروه صنعتی بزرگ میتوانند در این حوزه موفق باشند.
کاکایی گفت: مشکلات فعلی صنعت خودرو، نتیجه زنجیرهای از سیاستهای نادرست، تحریمها، هزینههای بالای تولید، هزینه دور زدن تحریمها، ساختارهای ناکارآمد و نبود شفافیت است و حتی در صورت افزایش رقابت، به دلیل تحریمها، هزینهها بهطور کامل کاهش نخواهد یافت؛ بنابراین راهحل باید منسجم، واقعبینانه و سازگار با شرایط اقتصادی کشور باشد.
وی در پایان تأکید کرد: مشکلات امروز صنعت خودرو و اقتصاد کشور، حاصل دههها سیاستگذاری نادرست و پوپولیستی است؛ سیاستهایی که بهجای پاسخگویی واقعی به مردم، صرفاً با ادبیات جدید، همان حرفهای قدیمی را تکرار میکنند.
