پارکینگهای خودروهای برقی؛ کلید توسعه حملونقل سبز در تهران
یکی از زیرساختهای کمتر مورد توجه، پارکینگهای اختصاصی و ایمن برای خودروهای برقی است؛ موضوعی که با افزایش تعداد این خودروها اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.
مساله از آنجا آغاز میشود که خودروهای برقی از نظر سامانه ذخیره انرژی با خودروهای بنزینی و گازسوز تفاوت دارند. باتریهای خودروهای برقی معمولاً از سلولهای لیتیوم-یون تشکیل شده و در صورت آسیب شدید، نقص فنی، شارژ نامناسب یا برخی شرایط دیگر، امکان بروز پدیدهای به نام فرار حرارتی وجود دارد. در این وضعیت، افزایش دمای سلولها میتواند به گسترش واکنش حرارتی میان سلولها منجر شود.
البته این موضوع بهمعنای آن نیست که خودروهای برقی ذاتاً ناایمن هستند. بررسیهای انجامشده در اروپا نشان میدهد خطر آتشسوزی خودروهای برقی در بسیاری از شرایط از خودروهای احتراقداخلی کمتر است؛ اما ماهیت حریق باتری و نحوه مدیریت آن متفاوت است و به همین دلیل پارکینگ و تجهیزات ایمنی باید متناسب با این ویژگی طراحی شوند.
یکی از چالشهای تهران، پارک خودروهای برقی در پارکینگهایی است که اساساً برای خودروهای دارای موتور احتراقداخلی طراحی شدهاند. بخش قابل توجهی از پارکینگهای شهری، مجتمعهای تجاری، ساختمانهای مسکونی و پارکینگهای زیرزمینی تهران از سالها قبل ساخته شدهاند. در طراحی بسیاری از این مجموعهها، سناریوی حریق خودروهای مجهز به باتریهای پرظرفیت لیتیوم-یون به شکل امروزی موضوعیت نداشته است. در نتیجه، ورود خودروهای برقی به چنین فضاهایی بدون بازنگری در الزامات ایمنی میتواند یک خلأ زیرساختی ایجاد کند.
در یک پارکینگ روباز، دسترسی نیروهای امدادی سادهتر است و دود و گرمای حاصل از آتشسوزی امکان انتشار بیشتری دارد. اما در پارکینگهای زیرزمینی و چندطبقه، شرایط متفاوت است. محدودیت دسترسی، تجمع دود، نزدیکی خودروها به یکدیگر، محدودیت تهویه و دشواری رسیدن تجهیزات امدادی به محل حادثه میتواند عملیات را پیچیدهتر کند.
یک آزمایش تماممقیاس در پارکینگ زیرزمینی نشان داده است که آتشسوزی خودرو برقی در فضای نیمهبسته میتواند با شدت زیادی توسعه پیدا کند و دمای جریان حرارتی نزدیک سقف به حدود ۱۱۰۰ درجه سانتیگراد برسد. این آزمایش همچنین نشان داده است که رفتار آتش در فضای محصور با محیط باز تفاوت دارد. پژوهش دیگری که در سال جاری درباره آتشسوزی خودرو برقی در فضای بسته انجام شده نیز نشان داده است که فرآیند حریق در یک پارکینگ محدود میتواند مدت زیادی ادامه پیدا کند و دمای بسیار بالایی در فضای اطراف ایجاد کند. بنابراین مساله اصلی برای تهران، ممنوع کردن پارک خودروهای برقی در پارکینگها نیست؛ بلکه ایجاد پارکینگهایی است که برای این خودروها آماده باشند.
موضوع دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد، شارژ خودروهای برقی در پارکینگ است. پارکینگ خودرو برقی صرفاً محلی برای توقف خودرو نیست. در بسیاری از موارد، مالک انتظار دارد هنگام توقف خودرو، باتری نیز شارژ شود. به این ترتیب، پارکینگ به بخشی از شبکه تامین انرژی خودرو تبدیل میشود. اما اضافه شدن تجهیزات شارژ، بار الکتریکی جدیدی را به ساختمان تحمیل میکند و نیازمند طراحی درست شبکه برق، حفاظت الکتریکی، کابلکشی مناسب، سامانههای قطع اضطراری و کنترل بار است.
نصب شارژر در هر محل پارک بدون توجه به ظرفیت شبکه برق ساختمان میتواند مشکلات دیگری ایجاد کند. بنابراین توسعه پارکینگ خودروهای برقی باید همزمان با توسعه زیرساخت برق آن انجام شود. از سوی دیگر، محل نصب شارژر نیز اهمیت دارد. تجهیزات شارژ نباید بهگونهای نصب شوند که در زمان وقوع حادثه دسترسی نیروهای امدادی را محدود کنند یا امکان قطع سریع برق وجود نداشته باشد. مطالعات ایمنی پارکینگهای دارای خودروهای برقی بر ضرورت توجه همزمان به حفاظت در برابر حریق، تجهیزات شارژ و امکان عملیات امدادی تاکید دارند.
در چنین شرایطی، تهران باید پیش از افزایش شدید تعداد خودروهای برقی، ایجاد پارکینگهای مجهز و متناسب با این خودروها را در دستور کار قرار دهد. این پارکینگها لزوماً نباید از ابتدا بهصورت ساختمانهای کاملاً جدید احداث شوند. بخشی از ظرفیت موجود را نیز میتوان با انجام اصلاحات فنی به پارکینگ مناسب خودروهای برقی تبدیل کرد. اما چنین تبدیلی باید بر اساس ارزیابی فنی انجام شود.
نخست باید سیستم تهویه پارکینگ بررسی شود. در صورت وقوع حریق، کنترل دود و گرما اهمیت زیادی دارد. سپس باید مسیرهای دسترسی آتشنشانان، فاصله میان خودروها، امکان جابهجایی خودرو آسیبدیده، سیستمهای تشخیص حریق و تجهیزات اطفا مورد بررسی قرار گیرد. از سوی دیگر، محل توقف خودروهای برقی در پارکینگ باید بهگونهای انتخاب شود که در صورت وقوع حادثه، خودروهای اطراف کمترین آسیب را ببینند. این موضوع بهویژه برای پارکینگهای بزرگ تجاری و عمومی اهمیت دارد؛ زیرا در این مراکز ممکن است تعداد زیادی خودرو در فاصله نزدیک به یکدیگر پارک شده باشند.
یکی از موضوعاتی که در طراحی پارکینگ خودروهای برقی باید جدی گرفته شود، خودرو آسیبدیده است. خودرویی که در تصادف شدید آسیب دیده و باتری آن ضربه خورده است، از نظر ایمنی با خودرو سالم یکسان نیست. همین موضوع درباره خودروهایی که باتری آنها دچار نقص فنی یا آسیب شده نیز صدق میکند. بنابراین در پارکینگهای تخصصی باید محلی برای جداسازی خودروهای مشکوک یا آسیبدیده در نظر گرفته شود.
این محل باید از ساختمانهای اصلی و خودروهای دیگر فاصله مناسب داشته باشد و امکان دسترسی نیروهای امدادی به آن فراهم باشد. چنین رویکردی در بسیاری از برنامههای ایمنی خودروهای برقی در جهان مورد توجه قرار گرفته است؛ زیرا یکی از سناریوهای مهم، آتشسوزی خودرو پس از تصادف یا در زمان توقف است. بررسیهای انجامشده روی صدها مورد واقعی نیز به سناریوهایی مانند حریق در حالت توقف، حریق مرتبط با شارژ و آتشسوزی پس از تصادف توجه کردهاند.
یکی از ضعفهای احتمالی در توسعه خودروهای برقی، توجه به خودرو و شارژر بدون توجه به عملیات امداد و نجات است. پارکینگ مناسب خودروهای برقی باید از نگاه آتشنشان نیز طراحی شود. یعنی نیروهای امدادی باید بدانند خودروهای برقی در کدام طبقه و کدام بخش پارکینگ قرار دارند، محل قطع برق کجاست، تجهیزات شارژ چگونه از مدار خارج میشوند و برای نزدیک شدن به خودرو چه مسیری ایمنتر است.
اطلاعات مربوط به محل خودروهای برقی و خودروهای در حال شارژ نیز میتواند برای مدیریت بحران اهمیت داشته باشد. در کنار این موارد، آموزش نیروهای آتشنشانی و کارکنان پارکینگ نیز ضروری است. کارکنان پارکینگ نباید صرفاً مسئول دریافت هزینه و هدایت خودرو باشند؛ بلکه باید بتوانند در صورت مشاهده دود، بوی غیرعادی، افزایش دما یا هشدار سامانههای ایمنی، اقدامات اولیه را انجام دهند و موضوع را به سرعت به نیروهای امدادی اطلاع دهند.
یکی از مهمترین نکات فنی در این زمینه، تفاوت رفتار باتری در زمان حریق است. در برخی حوادث، خاموش شدن شعله بهمعنای پایان کامل خطر نیست. سلولهای باتری ممکن است همچنان انرژی و گرمای قابل توجهی داشته باشند و امکان بازگشت حریق وجود داشته باشد. به همین دلیل، کنترل دمای باتری و پایش خودرو پس از حادثه اهمیت زیادی دارد. این مساله در پارکینگهای بسته اهمیت دوچندان پیدا میکند.
مطالعات ایمنی نیز بر این نکته تاکید دارند که آتشسوزی باتریهای لیتیوم-یون میتواند با انتشار دود و مواد شیمیایی خطرناک همراه باشد و عملیات امداد در فضای بسته را دشوار کند. از این رو، تجهیزات اطفای حریق، تهویه و دسترسی امدادی باید بر اساس این ویژگیها طراحی شوند و نمیتوان صرفاً با تکیه بر تجهیزات عمومی موجود در پارکینگهای قدیمی، ایمنی خودروهای برقی را تضمین کرد.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری موتورمگ، با توجه به افزایش روزافزون خودروهای برقی، توجه به زیرساختهای مناسب برای این نوع خودروها ضروری به نظر میرسد.
