رشد قیمت سوخت؛ فرصت طلایی برای ون‌های برقی
یکی از عوامل کلیدی در افزایش استقبال از خودروهای برقی در سال ۲۰۲۶، بالا رفتن هزینه سوخت در برخی بازارها است. در ماه‌های اخیر، افزایش قیمت سوخت به دنبال تحولات ژئوپلیتیکی، توجه شرکت‌های حمل‌ونقل را به هزینه‌های سوخت بیشتر جلب کرده است.
برای یک مصرف‌کننده عادی، تفاوت هزینه سوخت ممکن است در طول یک ماه محدود باشد، اما برای شرکتی که دارای ده‌ها یا صدها ون است، کاهش مصرف سوخت می‌تواند تأثیر مستقیمی بر هزینه‌های عملیاتی داشته باشد.
ون‌هایی که روزانه مسافت‌های زیادی را در محدوده شهری طی می‌کنند، از این منظر جذاب‌تر به نظر می‌رسند. شرکت‌ها می‌توانند هزینه‌های انرژی، تعمیرات و نگهداری را در طول چند سال محاسبه کرده و بر اساس هزینه کل مالکیت، تصمیم به خرید خودرو بگیرند.
این موضوع باعث شده است که خودروهای برقی در ناوگان‌های حرفه‌ای سریع‌تر از بازار مصرف شخصی مورد توجه قرار گیرند.
مساله‌ای به نام هزینه اولیه
مهم‌ترین مانع توسعه ون‌های برقی همچنان قیمت خرید آنها است. باتری بخش عمده‌ای از قیمت خودرو را تشکیل می‌دهد و اگر یک شرکت بخواهد ون برقی با پیمایش مناسب خریداری کند، ممکن است در زمان خرید هزینه بیشتری نسبت به نمونه‌های گازوئیلی پرداخت کند.
به همین دلیل، مدیر ناوگان تنها با مقایسه قیمت دو خودرو نمی‌تواند تصمیم‌گیری کند. باید هزینه‌های انرژی، تعمیرات، بیمه، استهلاک، عمر باتری، ارزش فروش مجدد و هزینه زیرساخت شارژ نیز محاسبه شود.
در واقع، ممکن است یک ون برقی در زمان خرید گران‌تر باشد، اما در صورت پیمایش بالا و هزینه‌های شارژ پایین، طی چند سال بخشی از اختلاف قیمت اولیه را جبران کند.
این همان نقطه‌ای است که مفهوم «هزینه کل مالکیت» اهمیت پیدا می‌کند.
زیرساخت شارژ؛ حلقه تعیین‌کننده
رشد ون‌های برقی بدون توسعه زیرساخت شارژ امکان‌پذیر نیست. شرکت‌هایی که ناوگان بزرگی دارند، معمولاً نیازمند تعداد زیادی نقطه شارژ هستند. این موضوع تنها به خرید شارژر محدود نمی‌شود؛ ظرفیت شبکه برق، محل نصب، مدیریت بار، هزینه اتصال به شبکه و زمان شارژ نیز از اهمیت بالایی برخوردارند.
برای مثال، اگر یک شرکت ۱۰۰ ون برقی داشته باشد و بخواهد همه آنها را در ساعات مشخصی از شب شارژ کند، ممکن است نیازمند ظرفیت برق بسیار بیشتری باشد.
به همین دلیل، شرکت‌های بزرگ به سمت سامانه‌های مدیریت هوشمند شارژ حرکت می‌کنند تا خودروها بر اساس برنامه کاری، میزان شارژ باتری و ظرفیت شبکه به صورت مرحله‌ای شارژ شوند.
در این شرایط، آینده ون‌های برقی تنها به خودرو وابسته نیست؛ بلکه به زیرساخت انرژی و نرم‌افزار مدیریت ناوگان نیز وابسته است.
ون‌های برقی برای شهرها جذاب‌تر هستند
یکی از مهم‌ترین مزایای ون‌های برقی، کاهش آلایندگی محلی است. در شهرهایی که آلودگی هوا یکی از مشکلات اصلی است، کاهش انتشار آلاینده‌های خروجی از اگزوز می‌تواند اهمیت زیادی داشته باشد. ون‌های حمل کالا به دلیل حضور مداوم در مناطق پرتراکم شهری، یکی از گروه‌هایی هستند که می‌توانند از سیاست‌های کاهش آلایندگی بهره‌مند شوند.
در بسیاری از شهرهای اروپایی، توسعه مناطقی با آلایندگی پایین باعث شده است که شرکت‌های حمل‌ونقل به خودروهای برقی توجه بیشتری نشان دهند.
این روند می‌تواند در آینده در سایر شهرهای جهان نیز تکرار شود؛ به‌خصوص در مناطقی که محدودیت تردد خودروهای آلاینده افزایش پیدا می‌کند.
خودروسازان نیز در حال تغییر سبد محصولات هستند
افزایش تقاضا برای ون‌های برقی باعث شده است که خودروسازان سنتی و شرکت‌های جدید، سرمایه‌گذاری بیشتری روی این بخش انجام دهند. در اروپا، شرکت‌های بزرگ خودروسازی طی سال‌های اخیر نسخه‌های برقی محصولات تجاری خود را توسعه داده‌اند و هم‌زمان تولیدکنندگان چینی نیز تلاش کرده‌اند وارد بازارهای خارجی شوند.
رشد صادرات خودروهای برقی چین در سال ۲۰۲۶ نشان‌دهنده قدرت زنجیره تأمین این کشور است. خودروسازان چینی به دلیل دسترسی گسترده به باتری، مواد اولیه و قطعات برقی، توانسته‌اند محصولات برقی رقابتی را در بازارهای مختلف عرضه کنند. این رقابت برای تولیدکنندگان اروپایی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا علاوه‌بر قیمت، سرعت توسعه محصول نیز به عاملی برای رقابت تبدیل شده است.
چین؛ مسیر متفاوت برقی‌سازی
چین در زمینه خودروهای برقی تجاری نیز جایگاه مهمی دارد. اگرچه بخش بزرگی از توجه جهانی به خودروهای سواری برقی معطوف شده، شرکت‌های چینی در بخش طراحی و تولید خودروهای تجاری نیز به سرعت در حال پیشرفت و توسعه هستند.
افزایش قیمت سوخت در بازارهای مختلف و رشد تقاضا در کشورهای آسیایی، آفریقایی و آمریکای لاتین، فرصت صادراتی جدیدی برای تولیدکنندگان چینی ایجاد کرده است.
گزارش‌های سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهد صادرات خودروهای تجاری برقی چین به برخی بازارهای آسیایی رشد قابل‌توجهی داشته و تولیدکنندگان این کشور تلاش می‌کنند با ارائه خودروهای ارزان‌تر و بسته‌های کامل انرژی، مشکل هزینه اولیه و زیرساخت شارژ را کاهش دهند. این تجربه نشان می‌دهد مدل موفق فروش ون برقی در آینده ممکن است تنها به فروش خودرو محدود نشود؛ بلکه خودرو، باتری، شارژر، خدمات پس از فروش و حتی تأمین انرژی در قالب یک بسته عرضه شود.
بازار هنوز به حمایت نیاز دارد
آمار اروپا نشان می‌دهد حتی با وجود رشد سهم ون‌های برقی، بازار هنوز برای توسعه بیشتر به حمایت نیاز دارد. انجمن خودروسازان اروپا در گزارش سال ۲۰۲۶ خود تأکید کرده است که رشد خودروهای تجاری برقی همچنان به دلیل کمبود زیرساخت، هزینه بالای انرژی، نامناسب بودن هزینه کل مالکیت و ناهماهنگی سیاست‌ها با محدودیت مواجه است. بنابراین مشوق‌های خرید همچنان اهمیت دارند، اما کافی نیستند.
اگر دولت فقط برای خرید خودرو یارانه بدهد ولی زیرساخت شارژ توسعه پیدا نکند، شرکت‌ها با مشکل بهره‌برداری مواجه خواهند شد. اگر شارژر وجود داشته باشد اما قیمت برق بالا باشد، مزیت اقتصادی خودرو کاهش می‌یابد. اگر خودرو ارزان شود اما باتری و خدمات پس از فروش قابل اعتماد نباشد، اعتماد مشتری شکل نخواهد گرفت.
فرصت برای ایران
روند جهانی ون‌های برقی می‌تواند برای ایران نیز یک پیام مهم داشته باشد. بخش قابل‌توجهی از جابه‌جایی شهری، حمل کالا و خدمات عمومی با خودروهای ون انجام می‌شود و بسیاری از این خودروها در مسیرهای مشخص و روزانه فعالیت می‌کنند.
این الگوی کارکرد دقیقاً همان الگویی است که برای خودروهای برقی مناسب‌تر است. اگر سیاست‌گذاران بخواهند برقی‌سازی حمل‌ونقل عمومی را توسعه دهند، ون‌ها می‌توانند یکی از نخستین گزینه‌ها باشند؛ به‌خصوص برای سرویس کارکنان، حمل‌ونقل فرودگاهی، جابه‌جایی مسافر در مسیرهای مشخص، حمل کالا و خدمات شهری.
اما این تحول نیازمند سیاست منسجم است. خودروساز باید برای تولید ون برقی حمایت شود، قطعه‌ساز باید امکان داخلی‌سازی اجزای اصلی را پیدا کند، شرکت‌های حمل‌ونقل باید به تسهیلات مالی دسترسی داشته باشند و شهرداری‌ها نیز باید زیرساخت شارژ را توسعه دهند.
آینده ون‌های برقی چگونه خواهد بود؟
بازار سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهد ون‌های برقی هنوز جایگزین کامل ون‌های گازوئیلی نشده‌اند، اما روند تغییر کاملاً قابل مشاهده است. در اتحادیه اروپا، سهم ون‌های قابل شارژ در سال ۲۰۲۵ به ۱۱.۲ درصد رسیده است؛ تقریباً دو برابر سال قبل. این رشد در شرایطی اتفاق افتاده که بازار کلی ون اروپا کوچک‌تر شده است. بنابراین مسأله تنها افزایش تعداد خودروهای برقی نیست؛ بلکه افزایش سهم آنها در سبد انتخاب خریداران است. در سال‌های آینده، سه عامل تعیین‌کننده خواهند بود: کاهش هزینه باتری، توسعه زیرساخت شارژ و افزایش تولید انبوه.
هرچه این سه عامل بهبود پیدا کنند، فاصله اقتصادی میان ون برقی و نمونه گازوئیلی کمتر خواهد شد. از سوی دیگر، فشارهای زیست‌محیطی نیز ادامه خواهد داشت. شهرهای بزرگ به دنبال کاهش آلایندگی هستند و شرکت‌ها نیز برای کاهش هزینه ناوگان، به دنبال خودروهای کم‌مصرف‌تر خواهند بود.
ون برقی؛ از انتخاب زیست‌محیطی تا تصمیم اقتصادی
مهم‌ترین تحول در سال ۲۰۲۶ این است که ون برقی دیگر صرفاً یک انتخاب برای کاهش آلایندگی نیست. برای بسیاری از شرکت‌ها، این خودرو به یک تصمیم اقتصادی و مدیریتی تبدیل شده است. شرکتی که روزانه صدها کیلومتر پیمایش شهری دارد، می‌تواند با محاسبه دقیق هزینه انرژی و نگهداری، مزیت خودرو برقی را بررسی کند. در مقابل، شرکتی که مسیرهای طولانی و بدون دسترسی به شارژ دارد، هنوز ممکن است خودرو گازوئیلی را گزینه منطقی‌تری بداند.
به همین دلیل، آینده ون‌های برقی نه با حذف ناگهانی خودروهای گازوئیلی، بلکه با تغییر تدریجی ترکیب ناوگان رقم خواهد خورد. تجربه اروپا نشان می‌دهد این تغییر آغاز شده است و سهم ون‌های قابل شارژ در حال افزایش است؛ اما برای عبور از مرحله فعلی، زیرساخت و اقتصاد بهره‌برداری باید هم‌زمان با تولید خودرو توسعه پیدا کند.
در نهایت، ون‌های برقی احتمالاً یکی از نخستین بخش‌های خودروهای تجاری خواهند بود که برقی‌سازی در آنها از یک فناوری نوظهور به یک راهکار عملیاتی تبدیل می‌شود؛ زیرا مسیرهای قابل پیش‌بینی، توقف‌های طولانی، فعالیت شهری و پیمایش روزانه بالا، شرایط مناسبی برای استفاده از این فناوری فراهم کرده است.
