رازهای نهفته در شکاف عمیق قیمت و کیفیت در ایران
افزایش قیمت خودرو در ایران، اگرچه همواره با دلایلی چون افزایش هزینههای تولید، زیان انباشته خودروسازان، افزایش نرخ ارز، گرانی مواد اولیه و افزایش دستمزدها توجیه میشود، اما همواره واکنشهای زیادی را در بازار و میان مصرفکنندگان به دنبال دارد. در این شرایط، سوال اصلی که بار دیگر در ذهن عمومی مطرح میشود این است که چرا با وجود افزایش مداوم قیمت خودرو، کیفیت محصولات داخلی همچنان متناسب با این رشد بهبود نمییابد؟
واقعیت این است که مصرفکنندگان ایرانی هر سال هزینه بیشتری برای خرید خودرو پرداخت میکنند؛ روندی که تا حدی با نرخ تورم و افزایش هزینههای تولید قابل توجیه است؛ اما در بسیاری از موارد، محصولی متناسب با این افزایش هزینه دریافت نمیکنند. در حالی که خودروهای داخلی با افزایش قیمت مواجه میشوند، اما همچنان از نظر کیفیت، ایمنی، فناوری و امکانات فاصله زیادی با بسیاری از خودروهای خارجی و حتی بخش قابل توجهی از محصولات چینی دارند، طبیعی است که مصرفکنندگان نسبت به منطق این افزایش قیمتها تردید داشته باشند.
بسیاری از کارشناسان بر این باورند که تا زمانی که کیفیت محصولات تغییر محسوسی نداشته باشد، صرف ارائه آمار درباره رشد هزینههای تولید یا زیان انباشته خودروسازان نمیتواند افکار عمومی را نسبت به افزایش قیمت خودرو قانع کند. از نظر آنان، پذیرش هرگونه افزایش قیمت زمانی امکانپذیر است که خریدار در مقابل هزینه بیشتر، محصولی با کیفیت بالاتر، ایمنی بیشتر، فناوری بهروزتر و امکانات مناسبتر دریافت کند. کارشناسان صنعت خودرو، شکلگیری رقابت واقعی را مهمترین پیشنیاز ارتقای کیفیت در صنعت خودرو ایران میدانند.
به اعتقاد آنان، تا زمانی که خودروسازان بزرگ کشور در فضایی کمرقابت فعالیت کنند و احساس حضور رقیب جدی نداشته باشند، انگیزه و الزام کافی برای سرمایهگذاری در بهبود کیفیت، توسعه فناوری و نوسازی محصولات ایجاد نخواهد شد. تجربه افزایش عرضه خودروهای مونتاژی و همچنین واردات محدود خودرو طی سالهای اخیر نیز نشان داده که همین میزان رقابت، سطح توقع و آگاهی مصرفکنندگان را نسبت به کیفیت، امکانات و استانداردهای خودروها افزایش داده است.
یکی دیگر از موضوعاتی که کارشناسان بر آن تاکید دارند، اصلاح نظام قیمتگذاری خودرو است. به باور بسیاری از متخصصان، بهجای قیمتگذاری دستوری که صرفا بر حاشیهسود خودروساز تمرکز دارد، باید سازوکاری طراحی شود که قیمت خودرو بر اساس هزینه واقعی تولید، ارتقای ایمنی، بهروزرسانی فناوری، امکانات رفاهی و شاخصهای سالانه کیفیت تعیین شود. در چنین مدلی، خودروساز تنها زمانی مجاز به افزایش قیمت خواهد بود که بتواند ارتقای کیفیت محصولات خود را نیز بهطور ملموس اثبات کند.
در این میان یکی از کارشناسان صنعت خودرو با بیان اینکه افزایش قیمت خودرو در ایران الزاما به معنای رشد کیفیت نیست، اظهار کرد: «قیمت خودرو در ایران بیش از آنکه تابع کیفیت باشد، تحتتاثیر ساختار بازار، هزینههای تولید، تورم و نبود رقابت واقعی است؛ به همین دلیل افزایش قیمت، لزوما به معنای افزایش کیفیت محصولات نیست.» وی با تاکید بر اینکه صنعت خودرو برای همگام شدن با فناوریهای روز دنیا به یک برنامه راهبردی و بلندمدت نیاز دارد، افزود: «بخشی از مشکلات امروز صنعت خودرو ناشی از مداخلات مستقیم سیاستگزار در موضوعاتی مانند قیمتگذاری است. هرچند اصلاح این سیاستها ضروری است، اما این اصلاحات باید همراه با تعهدات مشخص خودروسازان در حوزه کیفیت باشد.»
به گفته این کارشناس، دولت میتواند با آزادسازی قیمتها موافقت کند؛ اما در مقابل باید تحقق دو شرط اساسی یعنی ارتقای کیفیت محصولات و افزایش عرضه متناسب با تقاضای بازار را از خودروسازان مطالبه و تضمین کند.
این کارشناس صنعت خودرو با اشاره به تجربه کشورهای مختلف تاکید کرد که ارتقای کیفیت محصولات تنها در شرایطی محقق میشود که همزمان با حذف سیاستهای دستوری، فضای رقابتی واقعی نیز در بازار شکل بگیرد. بهگفته وی، خودروسازان زمانی برای بهبود کیفیت، کاهش هزینهها و توسعه فناوری انگیزه پیدا میکنند که حضور رقبای قدرتمند را در بازار احساس کنند. احمدیان معتقد است در بسیاری از کشورهای جهان، افزایش قیمت خودرو معمولا با ارتقای طراحی، فناوری، امکانات و سطح ایمنی همراه است؛ اما در ایران، با وجود رشد قابل توجه قیمت، بخش عمده خودروهای داخلی همچنان بر پایه پلتفرمهای قدیمی تولید میشوند و از نظر فناوری، تجهیزات و استانداردهای ایمنی فاصله محسوسی با نمونههای روز دنیا دارند.
بههمین دلیل، آنچه امروز بیش از افزایش قیمت خودرو مورد انتقاد مصرفکنندگان قرار گرفته، صرفا رشد قیمتها نیست؛ بلکه شکاف عمیق میان قیمت پرداختی و کیفیت دریافتی است. کارشناسان معتقدند صنعت خودرو ایران برای عبور از این چالش، بیش از هر زمان دیگری به یک برنامه راهبردی، رقابتپذیری واقعی، اصلاح سیاستهای قیمتگذاری، نوسازی پلتفرمها، بهرهگیری از فناوریهای نوین و توسعه همکاریهای بینالمللی نیاز دارد. به باور آنان، تنها با تحقق این الزامات میتوان شکاف میان قیمت و کیفیت خودرو را کاهش داد و بهمطالبه اصلی مصرفکنندگان، یعنی دریافت محصولی باکیفیت، ایمن و متناسب با بهای پرداختی پاسخ داد.
