رشد چشمگیر تقاضا برای کامیونها و ونهای برقی
بازار خودروهای تجاری در سطح جهانی پس از گذراندن دورهای از کاهش تقاضا، دوباره نشانههای رشد را از خود نشان میدهد؛ با این حال، این بار عامل اصلی تغییر، افزایش سهم خودروهای برقی و تمایل شرکتهای حملونقل به سمت ناوگانهای پاکتر است.
آمارهای منتشرشده از بازار اروپا حاکی از آن است که ثبت خودروهای تجاری نو در سهماهه نخست سال ۲۰۲۶ افزایش یافته است. در این دوره، فروش خودروهای تجاری سبک مانند ونها ۲.۳ درصد رشد داشته، بازار کامیونها ۱۰.۷ درصد افزایش یافته و فروش اتوبوسها نیز با رشد قابل توجه ۲۴.۵ درصدی همراه بوده است.
این ارقام نشاندهنده آن است که شرکتهای حملونقل و لجستیک بار دیگر برنامههای نوسازی ناوگان خود را فعال کردهاند؛ اما برخلاف دورههای گذشته، تصمیمگیری برای خرید خودروهای جدید تنها بر اساس قیمت و ظرفیت حمل بار انجام نمیشود و عواملی مانند مصرف انرژی، هزینههای نگهداری و میزان آلایندگی نیز اهمیت بیشتری پیدا کردهاند.
در سالهای اخیر، فشارهای زیستمحیطی و قوانین سختگیرانهتر در بسیاری از کشورهای جهان موجب شده است که خودروسازان و شرکتهای حملونقل بهدنبال جایگزینی محصولات سنتی با خودروهای برقی باشند. بهویژه در بخش حملونقل شهری، ونها و کامیونهای برقی بهدلیل مسیرهای کوتاهتر و امکان شارژ برنامهریزیشده، گزینه مناسبی برای جایگزینی ناوگانهای قدیمی محسوب میشوند.
رشد بازار خودروهای تجاری همچنین نشاندهنده بازگشت اقتصاد جهانی به شرایط باثباتتری است. افزایش فعالیتهای صنعتی، رشد تجارت الکترونیک و نیاز بیشتر به جابهجایی کالا، تقاضا برای خودروهای حملونقل را افزایش داده است؛ موضوعی که فرصت تازهای برای توسعه فناوریهای برقی در این بخش ایجاد کرده است.
در بخش خودروهای تجاری سنگین نیز نشانههای مثبتی مشاهده میشود. گروه خودروسازی «تراتون» که مالک برندهایی چون «اسکانیا»، «مان» و «اینترنشنال» است، از افزایش سفارش کامیونهای خود در بازار جهانی خبر داده است. بر اساس اعلام این شرکت، سفارش کامیونها حدود ۳۰ درصد افزایش یافته و سود عملیاتی گروه نیز ۱۲ درصد رشد کرده است.
این افزایش نشاندهنده آن است که تقاضا برای حملونقل کالا دوباره در حال افزایش است و شرکتهای بزرگ ناوگاندار بهدنبال توسعه یا نوسازی خودروهای خود هستند. کارشناسان بر این باورند که افزایش فعالیتهای اقتصادی، رشد تجارت بینالمللی و نیاز به جایگزینی کامیونهای فرسوده از مهمترین عوامل رشد بازار خودروهای تجاری سنگین به شمار میروند.
بسیاری از شرکتهای حملونقل در سالهای اخیر بهدلیل افزایش هزینه تعمیرات و مصرف سوخت، بهدنبال استفاده از خودروهای جدیدتر و کمهزینهتر هستند. با این حال، آینده کامیونهای سنگین تنها به مدلهای مجهز به موتورهای احتراقداخلی محدود نخواهد شد. شرکتهای بزرگ خودروسازی جهان سرمایهگذاریهای گستردهای روی کامیونهای برقی، هیدروژنی و فناوریهای کمآلاینده انجام دادهاند تا بتوانند پاسخگوی قوانین جدید زیستمحیطی و تغییر نیازهای بازار باشند.
یکی از مهمترین چالشهای کامیونهای برقی، ظرفیت باتری و زیرساخت شارژ است؛ زیرا خودروهای سنگین نسبت به خودروهای سواری به انرژی بسیار بیشتری نیاز دارند. با این حال، توسعه فناوری باتری و افزایش سرمایهگذاری در ایستگاههای شارژ، بهتدریج این موانع را کاهش داده است.
در بخش خودروهای تجاری سبک، روند برقیسازی با سرعت بیشتری در حال پیشرفت است. ونهای برقی بهدلیل کاربرد گسترده در حملونقل شهری، خدمات ارسال کالا و ناوگانهای سازمانی، به یکی از مهمترین بخشهای رقابت میان خودروسازان تبدیل شدهاند. یکی از محصولات شاخص این بازار، ون برقی «کیا پیوی۵» است که توانسته عنوان بهترین ون سال ۲۰۲۶ را از آن خود کند.
این خودرو یکی از نشانههای ورود جدی خودروسازان بزرگ به بازار خودروهای تجاری برقی محسوب میشود. افزایش استفاده از ونهای برقی در شهرهای بزرگ جهان دلایل مختلفی دارد. هزینه پایینتر نگهداری، کاهش هزینه انرژی، آلایندگی کمتر و امکان تردد در مناطق دارای محدودیتهای زیستمحیطی از جمله عواملی هستند که شرکتها را به سمت این محصولات سوق دادهاند.
بخش توزیع کالا و حملونقل آخرینمایل، یکی از مهمترین حوزههای رشد ونهای برقی است. بسیاری از شرکتهای پستی و خدماتی در جهان، استفاده از این خودروها را آغاز کردهاند؛ زیرا مسیرهای روزانه آنها معمولاً مشخص است و امکان برنامهریزی برای شارژ خودروها وجود دارد. در واقع، خودروهای تجاری سبک برقی بهدلیل شرایط کاری خود، یکی از نخستین بخشهایی هستند که میتوانند مزایای اقتصادی خودروهای برقی را به نمایش بگذارند.
کاهش هزینههای جاری در طول عمر خودرو، برای شرکتهای بزرگ حملونقل اهمیت زیادی دارد. در کنار افزایش سهم خودروهای برقی، یکی دیگر از تغییرات مهم در صنعت خودروهای تجاری، حرکت به سمت توسعه خودروهای نرمافزارمحور است. در نسل جدید کامیونها و ونها، نرمافزار دیگر یک بخش جانبی نیست و به یکی از عناصر اصلی عملکرد، مدیریت و ارزشگذاری خودرو تبدیل شده است.
خودروسازان بزرگ جهان در حال توسعه سامانههایی هستند که امکان کنترل هوشمند خودرو، مدیریت مصرف انرژی، پایش وضعیت فنی و ارتباط میان خودرو و مرکز مدیریت ناوگان را فراهم میکند. این فناوریها به شرکتهای حملونقل کمک میکند عملکرد خودروهای خود را دقیقتر بررسی کرده و هزینههای عملیاتی را کاهش دهند.
یکی از روندهای مهم این حوزه، توسعه خودروهای نرمافزارمحور است؛ خودروهایی که قابلیتهای آنها پس از تولید نیز از طریق بهروزرسانیهای نرمافزاری ارتقا پیدا میکند. این موضوع باعث افزایش عمر فناوری خودرو و کاهش نیاز به تعویض مداوم محصولات میشود. در همین راستا، شرکتهای دایملر تراک و ولوو با همکاری شرکت فناوری اکسنتچر، توسعه یک پلتفرم نرمافزاری مشترک برای نسل آینده خودروهای تجاری را آغاز کردهاند.
هدف این همکاری، تولید کامیونهایی است که بتوانند بهصورت هوشمند با راننده، ناوگان حملونقل و زیرساختهای شهری ارتباط برقرار کنند. این تحول نشاندهنده آن است که رقابت در صنعت خودروهای تجاری دیگر تنها به قدرت موتور، ظرفیت حمل بار یا قیمت محدود نیست؛ بلکه توانایی پردازش دادهها، اتصال دیجیتال و مدیریت هوشمند انرژی نیز به معیارهای مهم انتخاب خودرو تبدیل شده است.
برای ناوگانهای بزرگ، این فناوریها با کاهش زمان توقف، پیشبینی خرابی قطعات و بهینهسازی مسیر حرکت، میتوانند هزینههای حملونقل را کاهش دهند. یکی از مهمترین چالشهای توسعه خودروهای تجاری برقی، هزینه بالای باتری و محدودیتهای مربوط به تأمین مواد اولیه است. به همین دلیل، شرکتهای فعال در صنعت خودرو و انرژی در حال توسعه فناوریهای جدیدی هستند که بتواند قیمت تمامشده خودروهای برقی را کاهش دهد.
در حال حاضر باتریهای لیتیوم-یونی اصلیترین فناوری مورد استفاده در خودروهای برقی هستند؛ اما وابستگی این باتریها به موادی مانند لیتیوم، نیکل و کبالت، هزینه تولید و زنجیرهتأمین آنها را با چالشهایی روبهرو کرده است. در مقابل، باتریهای سدیم-یونی بهعنوان یکی از فناوریهای جایگزین در حال توسعه هستند. شرکتهای چینی استفاده از این فناوری را برای خودروهای تجاری سبک، ونها و وسایل نقلیه مورد استفاده در حملونقل شهری آغاز کردهاند.
مهمترین مزیت باتریهای سدیم-یونی، هزینه پایینتر تولید و دسترسی بیشتر به مواد اولیه است. سدیم نسبت به برخی مواد مورد استفاده در باتریهای لیتیومی فراوانتر بوده و همین موضوع میتواند در آینده به کاهش قیمت خودروهای تجاری برقی کمک کند. البته این فناوری همچنان با محدودیتهایی روبهرو است. چگالی انرژی پایینتر نسبت به برخی باتریهای لیتیومی باعث شده استفاده از آن در خودروهای سنگین با برد طولانی، هنوز نیازمند توسعه بیشتر باشد؛ اما برای خودروهایی که در مسیرهای شهری و کوتاه فعالیت میکنند، میتواند گزینهای اقتصادی باشد.
کارشناسان معتقدند آینده بازار خودروهای تجاری برقی به احتمال زیاد تنها در اختیار یک فناوری باتری نخواهد بود. ترکیبی از باتریهای لیتیوم-یونی پیشرفته، باتریهای سدیم-یونی و حتی فناوریهای جدید مانند پیلسوختی هیدروژنی، میتواند پاسخگوی نیازهای مختلف بازار باشد.
بررسی روندهای بازار جهانی نشان میدهد صنعت خودروهای تجاری وارد دورهای جدید شده است؛ دورهای که در آن برقیسازی، هوشمندسازی و کاهش هزینههای عملیاتی، مسیر آینده این صنعت را تعیین میکنند. اگرچه خودروهای تجاری مجهز به موتورهای احتراقداخلی همچنان سهم بزرگی از بازار دارند، اما سرمایهگذاری خودروسازان در حوزه کامیونها، ونها و اتوبوسهای برقی نشاندهنده آغاز تغییر مسیر این صنعت است.
شرکتهای حملونقل نیز بیش از گذشته به هزینه کل مالکیت توجه میکنند. اکنون هزینه انرژی، تعمیرات، میزان توقف خودرو و محدودیتهای زیستمحیطی در کنار قیمت خرید اولیه اهمیت دارد. به همین دلیل، خودروهای تجاری برقی با وجود قیمت اولیه بالاتر، در بسیاری از کاربردها میتوانند در بلندمدت اقتصادیتر باشند. کاهش هزینههای نگهداری و انرژی، شرکتها را به سمت این محصولات سوق داده است.
در نهایت، آینده خودروهای تجاری جهان به سمت ناوگانهایی حرکت میکند که علاوه بر کاهش آلایندگی، هوشمندتر و متصلتر هستند. رشد تقاضا برای کامیونها، ونها و اتوبوسهای برقی نشان میدهد برقیسازی به یکی از روندهای اصلی صنعت حملونقل جهانی تبدیل شده است.
