زمان تغییر و تحول در خدمات تاکسیداری فرا رسیده است
در روزهایی که دمای هوا در برخی ساعات به بیش از ۴۰ درجه سانتیگراد میرسد، انتظار طبیعی مسافران این است که خودرویی که برای آن هزینه پرداخت کردهاند، حداقل امکانات رفاهی لازم را در اختیار آنها قرار دهد. با این حال، در بسیاری از سفرهای درونشهری، مسافران با خودروهایی مواجه میشوند که به دلایل مختلفی از جمله مصرف سوخت بیشتر، استهلاک خودرو یا نگرانی راننده از افزایش هزینهها، سیستم تهویه آنها خاموش است.
این موضوع در سالهای اخیر بارها از سوی شهروندان مطرح شده است، اما با شدت گرفتن گرمای هوا و افزایش استفاده از تاکسیهای اینترنتی، اکنون به یکی از مسائل قابل توجه در حوزه حملونقل شهری تبدیل شده است. برخی کارشناسان بر این باورند که این موضوع نیازمند تدوین ضوابط مشخص و افزایش نظارت از سوی نهادهای مسئول است.
تهویهمطبوع؛ یک آپشن لوکس یا حق مسافر؟
در گذشته، وجود کولر در خودرو به عنوان یک آپشن رفاهی تلقی میشد؛ اما امروز شرایط تغییر کرده است. در اغلب کشورهای جهان، سیستم تهویهمطبوع بخشی از خدمات پایه حملونقل عمومی و تاکسیرانی به شمار میرود و مسافران انتظار دارند در طول سفر از حداقل سطح آسایش برخوردار باشند.
کارشناسان حوزه حملونقل شهری معتقدند که همانطور که سلامت فنی خودرو، نظافت کابین و رعایت قوانین راهنمایی و رانندگی از الزامات فعالیت ناوگان حملونقل عمومی است، عملکرد مناسب سیستم سرمایشی نیز باید به عنوان یکی از شاخصهای کیفیت خدمات مورد توجه قرار گیرد.
در واقع، مسافری که در اوج گرمای تابستان سوار خودرو میشود، تنها هزینه جابهجایی از نقطهای به نقطه دیگر را پرداخت نمیکند؛ بلکه انتظار دارد سفر او در شرایطی ایمن و قابل قبول انجام شود.
هزینهای که رانندگان میپردازند
در سوی دیگر این ماجرا، رانندگان قرار دارند. بسیاری از رانندگان تاکسیهای شهری و اینترنتی بر این باورند که استفاده مداوم از کولر موجب افزایش مصرف سوخت و بالا رفتن هزینههای نگهداری خودرو میشود.
به گفته فعالان این حوزه، روشن بودن مداوم سیستم تهویه در روزهای گرم تابستان فشار بیشتری به موتور خودرو وارد میکند و در خودروهای فرسوده یا کمتوان میتواند استهلاک قطعات را نیز افزایش دهد.
از سوی دیگر، افزایش قیمت قطعات، هزینه تعمیر کمپرسور کولر، شارژ گاز سیستم تهویه و رشد هزینههای نگهداری خودرو باعث شده برخی رانندگان تمایل کمتری به استفاده دائمی از سیستم سرمایشی داشته باشند. این در حالی است که بسیاری از رانندگان معتقدند نرخ کرایهها متناسب با هزینههای واقعی نگهداری خودرو افزایش پیدا نکرده و همین موضوع باعث شده برای کاهش هزینههای جاری، برخی خدمات رفاهی در اولویت پایینتری قرار بگیرد.
ضرورت تعریف استاندارد خدمات در تاکسیهای اینترنتی
رشد تاکسیهای اینترنتی طی سالهای اخیر موجب شده بخش قابل توجهی از سفرهای شهری توسط این ناوگان انجام شود. اگرچه این شرکتها توانستهاند دسترسی شهروندان به خدمات حملونقل را تسهیل کنند، اما موضوع کیفیت خدمات همچنان یکی از مطالبات مسافران محسوب میشود.
در بسیاری از کشورهای جهان، شرکتهای ارائهدهنده خدمات حملونقل اینترنتی شاخصهای مشخصی برای کیفیت سفر تعیین میکنند. تمیزی خودرو، نحوه برخورد راننده، سلامت فنی خودرو و عملکرد سیستم تهویه از جمله معیارهایی است که در ارزیابی کیفیت خدمات مورد توجه قرار میگیرد.
کارشناسان معتقدند شرکتهای تاکسی اینترنتی در ایران نیز میتوانند با تعریف استانداردهای روشنتر، رانندگان را به استفاده از سیستم تهویه در فصل گرما ملزم کنند و در عین حال سازوکارهایی برای جبران بخشی از هزینههای تحمیلشده به رانندگان در نظر بگیرند.
نقش تاکسیرانی در ارتقای کیفیت سفر
موضوع تنها به تاکسیهای اینترنتی محدود نمیشود. بخش قابل توجهی از جابهجاییهای روزانه در کلانشهرها همچنان توسط تاکسیهای خطی و گردشی انجام میشود. برخی شهروندان معتقدند در بخشی از ناوگان تاکسیرانی، روشن بودن کولر هنوز به تصمیم شخصی راننده وابسته است و الزام مشخصی در این زمینه وجود ندارد.
متخصصان حملونقل شهری بر این باورند که سازمانهای تاکسیرانی میتوانند در ماههای گرم سال، موضوع عملکرد سیستم تهویه را به یکی از شاخصهای نظارتی خود تبدیل کنند. همانطور که وضعیت ظاهری خودرو یا مدارک راننده مورد بررسی قرار میگیرد، سلامت و استفاده از سیستم سرمایشی نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
سلامت مسافران در گرمای تابستان
مساله تنها به آسایش محدود نمیشود. پزشکان هشدار میدهند که قرار گرفتن طولانیمدت در محیطهای گرم و بدون تهویه مناسب میتواند برای برخی گروههای جامعه مخاطرهآمیز باشد. سالمندان، کودکان، زنان باردار و افراد دارای بیماریهای قلبی و تنفسی از جمله گروههایی هستند که نسبت به گرمای شدید حساسیت بیشتری دارند.
در ترافیک سنگین شهرهای بزرگ که گاهی زمان سفر به بیش از یک ساعت میرسد، قرار گرفتن در خودرویی بدون تهویه مناسب میتواند موجب خستگی، کاهش تمرکز، افت فشار خون و بروز مشکلات جسمی شود. از این رو، بسیاری از کارشناسان معتقدند استفاده از سیستم تهویه در ناوگان حملونقل عمومی تنها یک موضوع رفاهی نیست؛ بلکه بخشی از الزامات مرتبط با سلامت عمومی به شمار میرود.
آیا افزایش کرایه راهحل است؟
یکی از پیشنهادهایی که در سالهای اخیر بارها مطرح شده، اصلاح نرخ کرایهها با در نظر گرفتن هزینه استفاده از سیستم تهویه است. موافقان این ایده معتقدند نمیتوان از رانندگان انتظار داشت تمامی هزینههای ناشی از استفاده مداوم از کولر را شخصاً پرداخت کنند. در مقابل، باید سازوکاری تعریف شود که بخشی از این هزینهها در نرخ کرایه لحاظ شود.
در بسیاری از کشورهای جهان، نرخ کرایه تاکسیها در شرایط مختلف آبوهوایی یا ساعات خاص شبانهروز متفاوت است و این موضوع به رانندگان امکان میدهد خدمات بهتری ارائه کنند. البته کارشناسان تاکید دارند هرگونه افزایش احتمالی کرایه باید منطقی، شفاف و تحت نظارت نهادهای مسئول باشد تا فشار مضاعفی به شهروندان وارد نشود.
فناوری میتواند کمک کند
امروزه بسیاری از سامانههای هوشمند حملونقل امکان ثبت و ارزیابی کیفیت سفر را در اختیار کاربران قرار میدهند. مسافران میتوانند پس از پایان سفر درباره تمیزی خودرو، رفتار راننده و کیفیت خدمات نظر دهند.
کارشناسان پیشنهاد میکنند گزینهای با عنوان «عملکرد سیستم تهویه» نیز به شاخصهای ارزیابی سفر اضافه شود تا شرکتهای ارائهدهنده خدمات حملونقل بتوانند تصویر دقیقتری از وضعیت ناوگان خود داشته باشند. این اطلاعات میتواند به شناسایی رانندگانی که استانداردهای خدماتی را رعایت نمیکنند کمک کند و در مقابل، رانندگان منظم و متعهد را مورد تشویق قرار دهد.
کیفیت خدمات؛ حلقه فراموششده حملونقل شهری
سالهاست که بخش عمده مباحث حوزه حملونقل شهری حول موضوعاتی مانند نوسازی ناوگان، مصرف سوخت، ترافیک و آلودگی هوا متمرکز شده است. اگرچه این مسائل اهمیت بالایی دارند، اما کیفیت تجربه سفر شهروندان نیز نباید نادیده گرفته شود.
یک سفر درونشهری موفق تنها به جابهجایی مسافر محدود نمیشود. آسایش، امنیت، سلامت و رضایت مسافر نیز بخشی از کیفیت خدمات محسوب میشود. در شرایطی که شهروندان برای استفاده از خدمات حملونقل هزینه پرداخت میکنند، انتظار بهرهمندی از حداقل امکانات رفاهی کاملاً منطقی به نظر میرسد.
زمان تدوین یک دستورالعمل جدید
به نظر میرسد با افزایش دمای هوا در سالهای اخیر و طولانیتر شدن دورههای گرمای شدید، زمان آن رسیده است که نهادهای مسئول، شرکتهای تاکسی اینترنتی و سازمانهای تاکسیرانی به صورت مشترک برای این موضوع راهکار مشخصی تدوین کنند.
تعیین استانداردهای خدماتی، نظارت بر عملکرد سیستمهای تهویه، ایجاد مشوق برای رانندگان، امکان ثبت شکایت توسط مسافران و در صورت لزوم بازنگری محدود و کارشناسیشده در نرخ کرایهها، میتواند بخشی از این راهکار باشد. واقعیت این است که در تابستانهای داغ، کولر خودرو دیگر یک امکان لوکس نیست؛ بلکه بخشی از خدمات پایهای است که مسافر انتظار دریافت آن را دارد. شاید زمان آن رسیده باشد که مدیریت شهری و فعالان حوزه حملونقل، کیفیت سفر را در کنار کمیت جابهجایی مورد توجه قرار دهند؛ زیرا شهروندان تنها به مقصد رسیدن را نمیخواهند، بلکه خواهان سفری راحت، ایمن و قابل تحمل نیز هستند.
