چرا واردات خودرو اهمیت دارد؟
طبق آمارهای رسمی، از زمان آغاز آزادسازی واردات، تا به امروز تعداد ۱۵۶ هزار دستگاه خودرو به کشور وارد شده است؛ سهمی اندک که قرار بود قیمتها را کاهش دهد، اما تحت تأثیر طمع نهادهای دخالتگر، این هدف محقق نشد. در حالی که سال ۱۴۰۴ با واردات ۷۵ هزار دستگاه و سال گذشته با ۶۰ هزار دستگاه، رکوردهای جدیدی ثبت شد، اما بازار همچنان با قیمتهای بالا دست و پنجه نرم میکند.
عامل اصلی این بنبست، نه تحریمهای خارجی، بلکه مدل سیاستگذاری است که در آن ۳۲ نهاد ناظر و ۲۱ نهاد سهمبر، در فرآیند واردات دخالت دارند. این تعداد ناظر، به جای تمرکز بر تنظیم بازار، بیشتر به فکر تأمین بودجه و سهم خود از هر بدنه و لاستیک وارداتی هستند. این رویکرد موجب شده تا خودروهای وارداتی به جای اینکه ابزاری برای رفاه باشند، به کالایی لوکس و دور از دسترس تبدیل شوند.
فاجعه اصلی زمانی رخ داد که دولت از نقش تنظیمگری و نمایندگی مردم فاصله گرفت و به سمت دلالی حرکت کرد. مسئولان با درک نیاز شدید بازار، به جای تسهیل رقابت، به دنبال درآمدهای سریع و بدون دردسر بودند. زمانی که در اقتصاد کلان، خودرو به عنوان یک قلک و عابربانک در نظر گرفته میشود، طبیعی است که قیمتها در سطحی حفظ شوند که سود گمرکی و عوارض کلان آن تضمین شود. این طمع نهادینهشده، مانع اصلی تأثیرگذاری واردات بر قیمتهاست؛ زیرا کاهش قیمت خودرو به معنای کاهش درآمدهای دولت است.
بررسیهای اخیر نشان میدهد که ۸۴ درصد تقاضای بازار بر خودروهای زیر ۱.۵ میلیارد تومان متمرکز شده است. این نشاندهنده این است که اکثریت مردم به دنبال یک خودرو اقتصادی هستند؛ اما سیاستهای حاکمیتی به طور خاص این قشر را هدف قرار داده است. با حذف خودروهای اقتصادی از چرخه واردات و تحمیل هزینههای جانبی سنگین، عملاً قشر متوسط و ضعیف از دسترسی به خودرو محروم شدهاند. مدیریت دولتی نه تنها در کنترل بازار ناکام مانده، بلکه بهطور آگاهانه پیروزی خود را در فشار بیشتر بر معیشت مردم تعریف کرده است.
این وضعیت نشان میدهد که واردات خودرو در ایران نه یک پروژه اقتصادی برای رفاه، بلکه یک سناریو درآمدزا برای نهادهایی است که خود عامل تخریب بازار هستند. تا زمانی که حکمرانی اقتصادی به نگاه دلالانه ادامه دهد، ورود هر تعداد خودرو تنها به افزایش رانتخواری منجر خواهد شد. اصلاح این وضعیت نه با تغییر مدیران، بلکه با حذف نهادهای متعدد و طماع آغاز میشود.
از سوی دیگر، داستان خودرو در ایران، داستان یک بنبست سیستماتیک است. از یک سو، با انحصار دستوپاگیر حمایت از تولید ملی مواجهایم که نتیجهای جز کاهش امنیت جانی و مالی شهروندان نداشته است. خودروسازان بزرگ، سالهاست که تکنولوژیهای قدیمی را در بستهبندیهای جدید و با قیمتهای نجومی به مردم میفروشند که انتخاب دیگری ندارند. در این میان، طبقه متوسط و ضعیف قرار دارند؛ افرادی که برای خرید یک خودرو که نه ایمنی دارد و نه رفاه، باید در صفهای قرعهکشی بایستند یا تمام دارایی خود را در بازار سیاه هزینه کنند. برای این بخش از جامعه، خودرو نه یک کالا، بلکه یک آرزوی دستنیافتنی یا یک سرمایه اضطراری برای حفظ ارزش پول در برابر تورم است.
اما در سوی دیگر این شکاف عمیق، دنیای دیگری در حال شکلگیری است. دنیای افرادی که برندهای لوکس جهانی را به قیمت نابودی اقتصاد ایران وارد میکنند و در خیابانهایی که ظرفیت تحمل این تجملات را ندارند، تردد میکنند. واردات محدود، تعرفههای سنگین و بازیهای سیاسی با ابزار خودرو، تنها به نفع کسانی تمام شده است که کنترل بازار را در دست دارند و از هر نوسان قیمتی، ثروتهای بادآورده به جیب میزنند.
افت قیمت خودروهای داخلی در بازار
خودروهای داخلی روز گذشته کاهش قیمت ۵ تا ۱۵۰ میلیون تومانی را تجربه کردند. بهطوریکه ریرا (۱۴۰۵) با ۱۵۰ میلیون تومان کاهش به ۳ میلیارد و ۲۴۵ میلیون تومان، شاهین اتومات (۱۴۰۵) با ۱۴۰ میلیون تومان کاهش به ۲ میلیارد و ۲۵۰ میلیون تومان، شاهین اتومات پلاس (۱۴۰۵) با ۱۳۰ میلیون تومان کاهش به ۲ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان، تارا ۶ دنده V۱ پلاس (۱۴۰۵) با ۱۰۵ میلیون تومان کاهش به یک میلیارد و ۸۷۰ میلیون تومان و پژو ۲۰۷ موتور TU۳ (۸۵گانه) (۱۴۰۵) با ۷۰ میلیون تومان کاهش به یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومان قیمتگذاری شدند.
از سوی دیگر، خودروهای مونتاژی نیز کاهش قیمت ۲۰ تا ۳۰۰ میلیون تومانی را تجربه کردند. بهطوریکه ارزش فونیکس FX پریمیوم FWD (۱۴۰۴) با ۳۰۰ میلیون تومان کاهش به ۶ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان، اکستریم TXL (۱۴۰۴) با ۲۵۰ میلیون تومان کاهش به ۸ میلیارد و ۴۵۰ میلیون تومان، امویام X۷۷ الیت (۱۴۰۵) با ۱۰۰ میلیون تومان کاهش به ۵ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان، امویام X۲۲ PRO دندهای (۱۴۰۴) با ۶۰ میلیون تومان کاهش به ۲ میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان، چری آریزو ۵T اسپرت FL IE (۱۴۰۴) با ۵۰ میلیون تومان کاهش به ۳ میلیارد و ۹۰۰ میلیون تومان و امویام X۵۵ PRO اکسلنت اسپرت (۱۴۰۴) با ۲۰ میلیون تومان کاهش به ۴ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان رسید.
همچنین در میان خودروهای وارداتی نیز شاهد کاهش قیمت قابل توجه ۱۰۰ تا یک میلیارد تومانی بودیم. بهطوریکه تویوتا پرادو ۲.۴ لیتر توربو (۲۰۲۶) با یک میلیارد تومان کاهش به ۴۶ میلیارد تومان، تویوتا آوالون هیبرید (۲۰۲۵) با ۸۰۰ میلیون تومان کاهش به ۱۳ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان، تویوتا لندکروز ۶ سیلندر توربو VXR (۲۰۲۶) با ۵۰۰ میلیون تومان کاهش به ۶۴ میلیارد تومان و بامو iX۳ Leading (۲۰۲۵) با ۴۰۰ میلیون تومان کاهش به ۱۵ میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومان قیمتگذاری شدند.
