چگونه لایههای مختلف لاستیک را شناسایی کنیم؟
این اصطلاح قدیمی به دو عبارت جدیدتر “رتبه لایه” و “محدوده بار” تغییر یافته است که به حداکثر بار یا وزنی اشاره دارد که لاستیک با فشار باد مشخص میتواند تحمل کند. در اینجا، به توضیح این دو شاخص و نحوه تشخیص چند لایه بودن لاستیک خواهیم پرداخت. تعداد لایههای لاستیک، اصطلاحی است که پیش از تولید لاستیکهای رادیال مورد استفاده قرار میگرفت.
قبل از معرفی لاستیکهای رادیال، لاستیکهای بایاس برای خودروهای سواری و سنگین به کار میرفتند که جنس اصلی آنها پارچه کتان بود. بنابراین، اصطلاح لایههای لاستیک به میزان استحکام و مقاومت یک لاستیک اشاره میکرد.
به عنوان مثال، اگر در آن زمان گفته میشد لاستیک ۶ لایه است، به این معنا بود که از ۶ لایه پارچه کتان تشکیل شده است. امروزه با پیشرفت در مواد مهندسی، لایهها دیگر مانند گذشته از نخهای ساده نیستند و رشتههایی از پلیاستر، نایلون و مفتولهای فولادی ساختار داخلی آنها را تشکیل میدهند. به همین دلیل، به جای اصطلاح قدیمی تعداد لایه، از عبارات جدیدتری مانند رتبه لایه و محدوده بار استفاده میشود.
در تایرهای مدرن، ممکن است تعداد لایهها کمتر از لاستیکهای قدیمی و بایاس باشد؛ اما ساختار قوی و مواد اولیه با کیفیت بالایی در آنها به کار رفته است. بنابراین، وقتی روی لاستیک نمادی مانند ۱۰-ply rating مشاهده میکنیم، به این معنا نیست که واقعاً تایر از ۱۰ لایه فیزیکی تشکیل شده است؛ بلکه به این معناست که این لاستیک از نظر استحکام و ظرفیت بار، تقریباً معادل لاستیکی است که با ۱۰ لایه نخ کتان در گذشته ساخته میشد.
امروزه از دو نوع لاستیک برای خودروها استفاده میشود: لاستیک رادیال و لاستیک بایاس. لاستیکهای رادیال بیشتر برای خودروهای سواری و لاستیکهای بایاس عمدتاً برای کامیونها و ماشینهای سنگین به کار میروند. در ادامه، ساختار هر دو نوع لاستیک را توضیح خواهیم داد تا به پرسش “چگونه بفهمیم لاستیک چند لایه است؟” پاسخ دهیم.
در لاستیک رادیال، لایهها به شکل موازی و از جنس الیاف اندودشده هستند که توسط سیمهای نایلونی، ابریشم مصنوعی، پلیاستر یا فایبرگلاس، ساختار داخلی لاستیک را تشکیل میدهند.
نخهای هر لایه بهصورت ۹۰ درجه (عمود) نسبت به خط مرکزی لاستیک و جهت حرکت قرار میگیرند. این لایهها از یک لبه به لبه دیگر کشیده شدهاند و درست زیر آج (در قسمت تاج لاستیک) و روی لایههای بدنه قرار میگیرند. کمربندهای فولادی باعث میشوند که آج لاستیک سفت، محکم و ثابت بماند. بنابراین، لاستیک در هنگام پیچیدن یا ترمزهای ناگهانی، همیشه در تماس کامل با جاده است. از سوی دیگر، دیوارههای جانبی در لاستیکهای رادیال منعطف هستند و رانندگی با آنها بیصدا و سواریشان نرم است.
این لاستیک با نماد R شناخته میشود که روی دیواره جانبی لاستیک حک شده است؛ به عنوان مثال، کد ۲۰۵/55R16 نشان میدهد که این لاستیک رادیال است. لاستیکهای بایاس قدیمیتر از نوع رادیال هستند و از چندین لایه نخ نایلونی، ریونی یا پلیاستری تشکیل میشوند.
نخهای هر لایه با زاویهای مورب، معمولاً بین ۳۰ تا ۴۵ درجه نسبت به خط مرکزی لاستیک (جهت حرکت) قرار میگیرند. چینش این لایهها متقاطع است و در جهتهای مخالف روی هم قرار میگیرند. به همین دلیل، الگوی ساختاری در لاستیک بایاس به شکل X است. دیواره جانبی این تایرها سفتتر و ضخیمتر از نوع رادیال هستند.
بنابراین، لاستیک بایاس میتواند بارهای سنگین را تحمل کند و مقاومت بیشتری در برابر سوراخ شدن و ضربههای ناگهانی دارد. به جای شمارش لایهها، باید به کدهای استاندارد روی دیواره جانبی لاستیک توجه کنید. تعداد لایههای لاستیک خودروهای سواری معمولاً ۲، ۴ یا ۶ لایه است؛ در حالی که تایر اتوبوسها و کامیونها ممکن است ۱۴ تا ۳۲ لایه داشته باشند و برای محیطهای خاص مانند معدن و راهسازی به کار میروند.
در ادامه، دو شاخص جدید که برای تعیین تعداد لایههای لاستیک استفاده میشوند را معرفی خواهیم کرد. این شاخصها با نمادهای Ply Rating یا PR روی فاق حک شده و به استحکام و مقاومت لاستیک در برابر فشار و بار مشخصی اشاره میکنند.
درجه PR روی لاستیک با نمادهای 6PR یا 8PR مشخص شده است؛ به عنوان مثال، 6PR به این معناست که استحکام این لاستیک معادل یک تایر قدیمی با ۶ لایه نخ است؛ اما در واقعیت، این لاستیک ممکن است کمتر از ۶ لایه داشته باشد که همگی از سیمهای فولادی ساخته شدهاند.
نماد محدوده بار LR، شاخصی مدرنتر و دقیقتر در نحوه تشخیص چند لایه بودن لاستیک است. این نماد به حداکثر ظرفیت باربری لاستیک در یک فشار هوای مشخص اشاره دارد و جایگزین Ply Rating شده است. LR در لاستیکهای ماشینهای سنگین بیشتر استفاده میشود و حروف انگلیسی روبهروی LR، معادل رقمی در شاخص PR است.
هرچه عدد PR یا حرف LR بالاتر باشد (مثلاً E و F)، لاستیک استحکام بیشتری دارد و میتواند فشار باد بیشتری را تحمل کند. همچنین ظرفیت باربری بالاتری دارد. این استحکام بالاتر به معنای وجود لایههای داخلی قویتر است و گاهی نشاندهنده این است که لاستیک از مواد باکیفیتی ساخته شده است.
همانطور که توضیح داده شد، تایر با توجه به کاربردش لایههای متفاوتی دارد. به عنوان مثال، لاستیک خودروهای سواری نهایتاً ۶ لایه دارد؛ اما کامیونها تا ۱۸ و لاستیک ماشینآلات سنگین تا ۳۲ لایه دارند. بنابراین مهم نیست که لاستیک چند لایه است؛ اما در هر صورت، تعداد لایهها بر روی یکسری پارامترها تأثیر میگذارد که در ادامه آنها را معرفی خواهیم کرد.
عدد بیشتر یا حرف بالاتر در شاخصهای PR و LR، به معنای استفاده از مواد قویتر و لایههای داخلی بیشتر در ساختار لاستیک است. بنابراین مقاومت لاستیک افزایش یافته و در برابر سوراخ شدن، بریدگی، پارگی و آسیبهای دیگر مقاومتر است.
یک لاستیک با LR E (معادل 10PR) میتواند بار بسیار سنگینتری را نسبت به لاستیک با LR C (معادل 6PR) حمل کند؛ در حالی که اندازه هر دو آنها یکسان است. لاستیکهایی با PR یا LR بالا میتوانند فشار باد (PSI) بیشتری را تحمل کنند. این موضوع برای حمل بارهای سنگین اهمیت دارد.
همچنین لاستیکهای با لایههای بیشتر، دیواره جانبی سفتتر و محکمتری دارند و فرمانپذیری بهتری نیز ارائه میدهند. تعداد لایههای لاستیک در گذشته که تایرها از نوع بایاس بودند، مطرح بود؛ اما امروزه درجه لایه و محدوده بار دو شاخص جایگزین هستند که تعداد لایههای تایر را به شکل دقیقتری نشان میدهند.
خودروهای سواری از لاستیکهایی با محدوده بار استاندارد LR B یا C استفاده میکنند و LR E برای ماشینآلات سنگین راهسازی و معدنی مناسب است.
وانتها، کامیونتها یا خودروهای یدککش باید از لاستیکهایی با Load Range بالاتر (مانند LR D یا E) استفاده کنند تا مطمئن شوند لاستیکها در هنگام حمل بار سنگین، فشار زیاد را تحمل کرده و ایمنی آنها تضمین شود.
