واردات خودرو به سمت شمال کشور تغییر مسیر داد
در حالی که آتشبس اخیر به کاهش تنشهای سیاسی در منطقه کمک کرده است، اما ادعاهای ایالات متحده درباره محاصره دریایی ایران، نگرانیهایی را درباره احتمال محدودیت فعالیت بنادر جنوبی کشور به وجود آورده است. این موضوع به ویژه در مورد واردات قطعات و خودرو از بنادر جنوبی که به طور معمول از بندر جبلعلی به ایران میآمدند، سؤالاتی را مطرح کرده است که سرنوشت این واردات با ادعای محاصره چه خواهد بود؟
این مسئله تنها مختص ایران نیست و جابهجایی کالا در سایر کشورها و بنادر منطقه نیز با عدمقطعیتی مشابه روبهرو شده است. با این حال، کارشناسان بر این باورند که صنعت خودروی ایران به جای توقف، در حال بازتعریف مسیرهای تجاری خود است و این شرایط، نقشه واردات خودرو و قطعات را به طور جدی تغییر داده است. اگرچه هنوز هیچ محدودیت رسمی اعلام نشده، اما احتمال ایجاد اختلال در بنادر جنوبی، سؤالات مهمی را برای فعالان صنعت به وجود آورده است؛ از جمله اینکه آیا زنجیره واردات خودرو و قطعات به مرحلهای جدید وارد خواهد شد و مسیرهای جایگزین تا چه اندازه میتوانند نیاز بازار ایران را تأمین کنند؟
چرخش ایران بهسوی شمال
در این میان، کارشناسان به ظرفیتهایی توجه کردهاند که پیش از این کمتر به آنها پرداخته شده بود؛ بنادر شمالی، مسیرهای دریایی دریای خزر، همکاری با روسیه و مسیرهای جایگزین در کشورهای همسایه. این وضعیت بیش از آنکه نشانهای از بنبست باشد، نمایانگر یک تغییر مثبت در مسیر است. تغییری که میتواند ظرفیتهای جدیدی را نیز نمایان کند. سالهاست که امارات و بنادر جنوبی نقش اصلی را در واردات خودرو و قطعات ایفا کردهاند، اما شرایط کنونی پیام روشنی را به همراه دارد. مدل گذشته واردات که عمدتاً بر عبور از خلیج فارس تکیه داشت، دیگر نمیتواند تنها مسیر اتکای ایران باشد. چین همچنان شریک اصلی تأمین خودرو و قطعات است، اما پرسش اصلی این است که این کالاها از کدام مسیر وارد کشور شوند؟
بابک صدرایی، کارشناس بازار خودرو، در گفتوگو با «ایران» در این باره توضیح میدهد: «واردات خودرو از چین و دیگر کشورها تقریباً همیشه از امارات عبور میکرده و این مسیر به عنوان کانال حیاتی ورود کالا به شمار میرفته است. اما اکنون شرایط جدید سناریوهای دیگری را مطرح کرده است؛ از مسیر عمان گرفته تا پاکستان، ترکیه و بنادر شمالی. اگرچه هیچیک از این مسیرها قطعی نیستند و همه چیز به وضعیت سیاسی و امنیتی منطقه بستگی دارد، اما واضح است که مسیرهای جایگزین با وجود محدودیت ظرفیت اولیه، میتوانند نیاز صنایع مهم کشور، از جمله خودروسازی را تا حد قابل توجهی تأمین کنند.»
بنادر شمالی؛ از مسیر فرعی تا جایگزین عملیاتی
گمانهزنیها درباره محدودیت واردات از مسیر جنوبی کشور، نگاه فعالان صنعت را به بنادر شمالی و دریای خزر معطوف کرده است؛ مسیری که سالها ظرفیتهای آن دستنخورده باقی مانده بود. نکته مهم این است که صنعت خودرو در ایران همواره در شرایط سخت توانسته از موانع عبور کند. صنعتی که در سال 1397 با بسته شدن واردات روبهرو شد، تحریمها را تجربه کرد و کشورهایی که در زمان حساس تحریم، زیر قراردادها زده و ایران را ترک کردند. اما با این حال، صنعت خودرو به راه خود ادامه داد و با این بدعهدیها و شرایط دشوار از پا نیفتاد.
صدرایی با اشاره به تغییرات لحظهبهلحظه در منطقه میگوید: «شرایط فعلی ما را با مجموعهای از گزینهها روبهرو کرده است. از مسیرهای جنوبی گرفته تا پاکستان، ترکیه یا کشورهای شمالی. همه اینها سناریوهایی هستند که امکان تحقق دارند.» او تأکید میکند: «حجم بارگیری در بنادر شمالی محدودتر است و از نظر لجستیکی با بنادر جنوب قابل مقایسه نیست، اما برای بخشی از قطعات و حتی برخی خودروهایی که از طریق روسیه قابل حمل هستند، میتوان از این مسیر بهطور قابل اتکا استفاده کرد. اگر همکاری ایران و روسیه تقویت شود، روسیه نهتنها شریک سیاسی، بلکه شریک لجستیکی مهمی برای ایران خواهد بود و میتواند بخشی از فشار بر بنادر جنوبی را کاهش دهد.»
ظرفیتهای بلااستفاده همکاری با روسیه
صدرایی درباره ظرفیتهای بلااستفاده همکاری با روسیه، یادآور میشود: «اگرچه در سالهای اخیر همکاری ایران و روسیه در حوزههای مختلف توسعه یافته، اما در بخش خودرو همچنان ظرفیتهای زیادی فعال نشده است. بازار بارها نشان داده که هرگاه مسیری کند یا بسته میشود، مسیر دیگری فعال میشود. ممکن است در ابتدا نوسان ایجاد شود، اما در میانمدت بازار راه خود را پیدا میکند.»
جابهجایی زنجیره تأمین؛ نه اختلال در واردات
عمادالدین جعفری، دیگر کارشناس بازار خودرو در گفتوگو با «ایران»، تأکید میکند: «این تغییرات اخیر، لزوماً به معنای اختلال در واردات نیست و آنچه در جریان است بیشتر جابهجایی زنجیره تأمین است تا توقف آن. با توجه به احتیاط برخی شرکتهای حملونقل اماراتی، مسیرهایی مانند بنادر شمالی، عمان و حتی مسیرهای زمینی روسیه میتوانند نقش جایگزین را ایفا کنند. علاوه بر این، تغییر مسیر واردات تأثیر جدی بر روابط ایران و چین نخواهد داشت و چین همچنان شریک اصلی باقی خواهد ماند.» جعفری در ادامه به تفاوت شرایط واردات قطعات و خودروهای کامل اشاره میکند: «بهدلیل محدودیتهای ارزی، واردات خودروهای کامل احتمالاً با احتیاط بیشتری انجام خواهد شد. در شرایط پس از آتشبس و نیازهای ارزی گستردهتر، واردات وسیع خودروهای کامل چندان محتمل نیست. اما در واردات قطعات، بهدلیل امکان استفاده از مسیرهای هوایی، بنادر شمالی و مسیر روسیه، چالش خاصی وجود نخواهد داشت.»
