ناترازی سوخت؛ پیامد نبود استراتژی در صنعت خودرو و انرژی
در شرایطی که مصرف روزانه سوخت در کشور به طور مداوم در حال افزایش است و دولت برای تأمین نیاز بازار ناچار به واردات بخشی از سوخت مورد نیاز شده، کارشناسان بر این باورند که ریشه این چالش باید در عدم وجود یک برنامه جامع میان صنعت خودرو، سبد سوخت و سیاستهای انرژی جستوجو شود. به اعتقاد آنها، علیرغم سرمایهگذاریهای قابل توجه در دو دهه گذشته برای توسعه زیرساختهای CNG، این ظرفیت هنوز نتوانسته است جایگاه واقعی خود را در سبد انرژی حملونقل کشور پیدا کند.
محسن رهروان، فعال صنعت CNG، در گفتوگو با خبرنگار پایگاه خبری موتورمگ با انتقاد از نبود یک استراتژی منسجم در حوزه خودرو و سوخت، تأکید میکند که کشور امروز هزینه سالها تصمیمگیری جزیرهای در بخش انرژی و حملونقل را پرداخت میکند؛ تصمیماتی که منجر به افزایش مصرف بنزین، وابستگی بیشتر به واردات سوخت و بلااستفاده ماندن ظرفیتهای موجود CNG شده است.
رهروان با اشاره به ساختار فعلی بازار خودرو و سوخت کشور اظهار داشت: «اقتصاد ایران یک اقتصاد کاملاً آزاد نیست و به همین دلیل نمیتوان انتظار داشت مکانیزم بازار درباره نوع سوخت مصرفی یا نوع خودرو مورد استفاده تصمیمگیری کند.»
وی ادامه داد: «در بسیاری از کشورهای جهان، مصرفکننده بر اساس نیاز، درآمد و نوع استفاده خود میتواند میان خودروهای بنزینی، گازسوز، هیبریدی یا برقی انتخاب کند. حتی افرادی که تمایل دارند هزینه بیشتری برای استفاده از بنزین باکیفیتتر یا خودروهای پرقدرت بپردازند، این امکان را دارند؛ اما در کشور ما انتخابهای مصرفکننده بسیار محدود است و سیاستهای دولتی نقش تعیینکنندهای در این حوزه دارند.»
وی همچنین افزود: «از سوی دیگر، در حوزه خودرو نیز تنوع کافی برای انتخاب میان فناوریهای مختلف وجود ندارد. وقتی مصرفکننده حق انتخاب واقعی ندارد، افزایش قیمت سوخت به تنهایی نمیتواند به اصلاح الگوی مصرف منجر شود.»
این فعال صنعت CNG با انتقاد از برخی دیدگاهها درباره مدیریت مصرف سوخت گفت: «هر زمان بحث ناترازی انرژی مطرح میشود، نخستین راهکاری که بر آن تأکید میشود، افزایش قیمت سوخت است؛ در حالی که این رویکرد به تنهایی نمیتواند مشکل را حل کند.»
وی افزود: «زمانی که جایگزین مناسبی برای مصرفکننده وجود ندارد، افزایش قیمت تنها هزینههای زندگی را افزایش میدهد. دولت نباید صرفاً از دریچه قیمت به موضوع مصرف سوخت نگاه کند؛ بلکه باید یک برنامه جامع برای مدیریت عرضه و تقاضا داشته باشد.»
رهروان تأکید کرد: «اگر سیاستگذاری درستی در سالهای گذشته انجام شده بود، امروز کشور ناچار نبود میلیاردها دلار از منابع ارزی خود را صرف واردات سوخت کند؛ آن هم در شرایطی که اقتصاد کشور با محدودیتهای ارزی مواجه است.»
وی با اشاره به زیرساختهای گسترده CNG در کشور اظهار داشت: «ایران یکی از بزرگترین شبکههای عرضه گاز طبیعی فشرده را در اختیار دارد و طی سالهای گذشته سرمایهگذاری قابل توجهی برای احداث جایگاههای عرضه CNG انجام شده است.»
رهروان افزود: «با وجود این زیرساخت گسترده، بخش مهمی از ظرفیت جایگاهها بدون استفاده باقی مانده است. در حالی که قیمت CNG حدود یکچهارم بنزین است، هنوز سهم این سوخت در حملونقل کشور متناسب با ظرفیتهای موجود نیست.»
وی ادامه داد: «امروز ما با مازاد ظرفیت عرضه CNG روبهرو هستیم؛ اما تقاضای کافی برای آن وجود ندارد. این موضوع نشان میدهد سیاستهای تشویقی و برنامههای اجرایی لازم برای توسعه این سوخت به درستی اجرا نشده است.»
این فعال صنعت CNG معتقد است یکی از سریعترین راهکارهای کاهش مصرف بنزین، تبدیل ناوگان حملونقل کار و خدماتی به خودروهای دوگانهسوز است.
وی گفت: «خودروهای کار، وانتها، کامیونتها و ناوگان توزیع کالا بخش مهمی از مصرف سوخت کشور را به خود اختصاص میدهند. این خودروها روزانه مسافتهای طولانی طی میکنند و مصرف سوخت آنها چندین برابر خودروهای شخصی است.»
رهروان افزود: «تنها در تهران هزاران دستگاه کامیونت و خودرو خدماتی در حال فعالیت هستند و نقش مهمی در جابهجایی کالا دارند. برآوردها نشان میدهد بیش از ۱۵ هزار خودرو کار بهصورت روزانه در پایتخت تردد میکنند. این سؤال مطرح است که چرا این خودروها نباید در اولویت تبدیل به دوگانهسوز قرار گیرند؟»
وی تصریح کرد: «اگر برنامهریزی دقیقی وجود داشته باشد، میتوان با یک زمانبندی مشخص و بر اساس نوع کاربری یا شماره پلاک، فرآیند دوگانهسوز کردن ناوگان حملونقل کار را آغاز کرد.»
رهروان با اشاره به شرایط فعلی مصرف سوخت در کشور اظهار داشت: «مصرف روزانه بنزین به سطحی رسیده که بخشی از نیاز کشور از طریق واردات یا روشهای جایگزین تأمین میشود. این در حالی است که اگر طی سالهای گذشته استراتژی مشخصی برای توسعه CNG و مدیریت مصرف وجود داشت، امروز شرایط متفاوت بود.»
وی افزود: «مدیریت مصرف باید پیش از شکلگیری بحران انجام شود، نه زمانی که کشور با کمبود سوخت روبهرو شده است. اکنون نیز دیر نشده و میتوان با استفاده از ظرفیتهای موجود، بخشی از فشار وارد شده بر شبکه تأمین سوخت را کاهش داد.»
این فعال صنعت CNG در پایان تأکید کرد: «کشور بیش از هر زمان دیگری به یک نقشه راه جامع در حوزه خودرو، سوخت و حملونقل نیاز دارد. این نقشه راه باید مشخص کند چه سهمی از ناوگان کشور قرار است از بنزین، گازوئیل، CNG، برق یا سایر سوختهای جایگزین استفاده کند.»
وی افزود: «تا زمانی که ارتباط میان سیاستهای انرژی و صنعت خودرو برقرار نشود، مشکل ناترازی سوخت همچنان پابرجا خواهد ماند. استفاده از ظرفیت گسترده CNG، توسعه خودروهای دوگانهسوز و هدایت ناوگان پرمصرف به سمت سوختهای جایگزین میتواند بخشی از این چالش را برطرف کند.»
رهروان خاطرنشان کرد: «امروز کشور بهجای مدیریت بحران باید به سمت مدیریت هوشمند مصرف حرکت کند. ظرفیتهای لازم برای این کار وجود دارد، اما تحقق آن نیازمند تصمیمگیری، برنامهریزی و اجرای سیاستهای پایدار است.»
