تسهیلات نوسازی شامل کدام خودروهای فرسوده میشود؟
خودروهای فرسوده در حال حاضر یکی از چالشهای اساسی در حوزه حملونقل کشور محسوب میشوند. این خودروها نه تنها باعث افزایش مصرف سوخت میشوند، بلکه سهم قابل توجهی در آلودگی هوا دارند و نوسازی آنها باید به یکی از اولویتهای اصلی سیاستگذاری در این حوزه تبدیل گردد.
در این راستا، سوالاتی درباره ظرفیت واقعی کشور برای خروج خودروهای فرسوده از ناوگان مطرح است. به همین منظور، محمدصادق حاتمی – مدیر ستاد نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده – در گفتوگویی تفصیلی به تشریح آخرین وضعیت اسقاط، آمار خودروهای فرسوده، اهداف پیشرو و جزئیات محدودیت تردد این خودروها در کلانشهرها پرداخته است که در ادامه به آن میپردازیم.
آمارهای متفاوتی در خصوص اسقاط و نوسازی خودروهای فرسوده و عملکرد آنها وجود دارد. به نظر میرسد که در سال گذشته، یعنی سال ۱۴۰۴، نسبت به سالهای قبل که روند افزایشی داشت، با کاهش مواجه شده است. اگر ممکن است، توضیحاتی درباره میزان نوسازی و اسقاط خودروهای فرسوده، چه در ناوگان خصوصی و چه در ناوگان حملونقل عمومی، ارائه دهید.
طبق ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو و همچنین آییننامه اجرایی آن که در سال ۱۴۰۲ تصویب شده، وزارت صمت موظف به اجرای فرآیند اسقاط و نوسازی ناوگان حملونقل است. در حالی که در یک دوره ۲۰ ساله، فرآیند اسقاط انجام میشد، در سه سال اخیر که وزارت صمت مسئولیت این امر را بر عهده داشته، نزدیک به ۶۸۰ هزار دستگاه خودرو اسقاط شده است که این رقم معادل ۲۵ درصد کل اسقاط تاریخ کشور از سال ۱۳۸۶ تا کنون است.
به طور کلی، در این دوره ۲۰ ساله، دو میلیون و ۶۷۰ هزار دستگاه خودرو اسقاط شده که در سه سال اخیر، ۲۵ درصد از این تعداد به ثبت رسیده است. همچنین، معادل ۱۵۰ هزار دستگاه خودرو نو به متقاضیان تحویل داده شده است.
پیشبینیها در چشمانداز برنامه هفتم توسعه و اهداف مربوط به نوسازی و اسقاط خودروها به چه صورت بوده است؟
طبق برنامه هفتم پیشرفت که در سال ۱۴۰۳ تصویب شد، هدفگذاری برای اسقاط سالیانه ۵۰۰ هزار دستگاه خودرو انجام شده است. در ادامه، بر اساس آییننامه ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو، قرار بر این بود که سالیانه ۵۰۰ هزار دستگاه خودروی فرسوده از ناوگان خارج شود.
اما مسئلهای که در اجرای این آییننامه وجود داشت، این بود که طبق جدول ماده ۱۵، خودروسازان موظف به خروج یک خودروی فرسوده به ازای هر ۱۲ خودرو بودند. به این ترتیب، انتظار میرفت که به ازای یک میلیون و ۲۰۰ هزار دستگاه تولیدی، تنها ۱۲۰ هزار دستگاه از ناوگان خارج شود که این آمار با هدفگذاری ۵۰۰ هزار دستگاه همخوانی نداشت.
از طرف دیگر، واردات خودرو در ابتدای سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۲ در حال افزایش بود، اما نمیتوانست این فاصله بین ۱۲۰ هزار دستگاه تا ۵۰۰ هزار دستگاه را به طور کامل جبران کند.
در سال ۱۴۰۳، رکورد اسقاط در کشور ثبت شد و ۳۵۰ هزار دستگاه خودرو اسقاط گردید که در تاریخ ۲۰ ساله به عنوان یک رکورد به ثبت رسید. اما نیاز به گواهی اسقاط ناشی از خودروهای فرسوده در همان سال تنها ۲۰۰ هزار دستگاه بود. بنابراین، نزدیک به ۱۵۰ هزار دستگاه مازاد اسقاط شد و این امر منجر به انباشت گواهی اسقاط گردید که در سال بعد اثرات خود را نشان داد.
به این ترتیب، در سال ۱۴۰۴، به دلیل انباشت گواهی اسقاط در سال ۱۴۰۳، فرآیند اسقاط با رکود مواجه شد و سرمایه مراکز اسقاط در این گواهیها حبس شد.
آییننامه باید اصلاح میشد و طبق ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو، به ازای هر چهار دستگاه، یک دستگاه خودرو باید از ناوگان خارج میشد. این اصلاحات در حال حاضر انجام شده است. در ۱۲ ماه گذشته، با همکاری حدود ۱۲ نهاد دولتی و بخش خصوصی، جلسات متعددی برگزار شد که منجر به تغییرات زیادی در آییننامه شده است.
مهمترین تغییر این است که در جدول ماده ۱۵ آییننامه اجرایی ماده ۱۰، به ازای هر چهار دستگاه شمارهگذاری خودرو، معادل یک دستگاه باید گواهی اسقاط خریداری شود. این اصلاح به این معناست که اگر در کشور حداقل یک میلیون و ۲۰۰ هزار دستگاه خودرو تولید شود، انتظار داریم از محل خرید گواهی اسقاط و شمارهگذاری این خودروها، ۳۰۰ هزار دستگاه اسقاط انجام شود.
علاوه بر این، قانونی دیگر نیز وجود دارد که خودروسازان را ملزم میکند در ازای طرحهای فروشی که به صورت ماهیانه معرفی میکنند، ۲۰ درصد از آن را به جایگزینی خودروهای فرسوده اختصاص دهند. متقاضیانی که میخواهند خودروی فرسودهشان از ناوگان خارج شود، میتوانند بدون قرعهکشی در این طرح شرکت کنند و از این ۲۰ درصد بهرهمند شوند.
اگر مبنای محاسبات اسقاط را این ۲۰ درصد در نظر بگیریم، ۲۰ درصد از نزدیک به یک میلیون دستگاه، به آن ۳۰۰ هزار دستگاه اضافه میشود و انتظار داریم نزدیک به ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار دستگاه نیز از محل این ۲۰ درصد خارج شود. بنابراین، مجموعاً نزدیک به ۵۰۰ هزار دستگاه، صرفاً از محل تولید خودرو در کشور، از ناوگان خارج خواهد شد.
در کنار این، انتظار داریم در سال جاری و سالهای آینده، به میزان ۷۰ تا ۸۰ هزار دستگاه واردات داشته باشیم که این میزان واردات میتواند نزدیک به ۲۵۰ هزار دستگاه خودرو را از ناوگان خارج کند.
در مجموع، انتظار داریم بیش از ۵۰۰ هزار دستگاه خودرو از ناوگان خارج شود. در سناریوی بدبینانه، حداقل هدف برنامه هفتم پیشرفت محقق خواهد شد و در سناریوی خوشبینانه، انتظار داریم نزدیک به ۶۵۰ هزار دستگاه اسقاط انجام گیرد. به این ترتیب، میتوان گفت که با اصلاح آییننامه، ظرفیت خروج خودروهای فرسوده در کشور افزایش یافته است.
ظرفیتی که در آییننامه اجرایی مصوب سال ۱۴۰۲ حداکثر ۲۵۰ هزار دستگاه به صورت الزامی باید اسقاط میشد و مازاد آن مصرف نداشت. به این ترتیب، عرضه بیشتر از تقاضا بود و منجر به انباشت گواهی اسقاط و حبس سرمایه مراکز اسقاط میشد.
میزان تسهیلاتی که در حال حاضر برای نوسازی خودروهای فرسوده اختصاص دارد، چه مقدار است و به کدام دسته از خودروها تعلق میگیرد؟
در حال حاضر، با توجه به حجم بالای تردد ناوگان حمل و نقل عمومی، اولویت اعطای تسهیلات با نوسازی ناوگان حمل و نقل عمومی است. تسهیلاتی تا مبلغ یک میلیارد تومان با نرخ بهره چهار درصد برای جایگزینی و نوسازی تاکسیهای فرسوده با تاکسیهای دوگانهسوز در کلانشهرها به غیر از تهران تعلق میگیرد. برای کلانشهر تهران، تسهیلات تا مبلغ یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان با سود صفر درصد برای جایگزینی تاکسی فرسوده با تاکسی برقی ارائه میشود.
آمارهای مربوط به خودروهای فرسوده در کشور به چه صورت است؟
در حال حاضر، با توجه به سن فرسودگی ۲۰ سال برای خودروهای سواری و ۱۲ سال برای موتورسیکلتهای کاربراتوری، نزدیک به یک میلیون و ۹۰۰ هزار دستگاه خودروی سواری فرسوده در کشور وجود دارد. این خودروها ممکن است در حال تردد باشند یا در پارکینگها و تعمیرگاهها قرار داشته باشند. آمار دقیقی از تعداد خودروهای در حال تردد در دسترس نیست.
از مجموع نزدیک به ۲۴ میلیون دستگاه خودروی سواری موجود در کشور، یک میلیون و ۹۰۰ هزار دستگاه بالای ۲۰ سال سن دارند که طبق تعریف ماده ۲ آییننامه، فرسوده تلقی میشوند.
از این تعداد، نزدیک به یک میلیون یا حدود ۵۰ درصد آن در کلانشهرها در حال تردد است و همچنین نزدیک به ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار دستگاه از این خودروها به ناوگان حملونقل عمومی تعلق دارند.
آمار فرسودگی خودروها در کشور، بر اساس خودروهای سواری که تمرکز بیشتری بر روی آنها وجود دارد، به این صورت است.
این تعداد خودروی فرسوده که در کشور در حال تردد هستند، نزدیک به ۵ میلیارد لیتر مصرف سوخت سالیانه دارند و اگر خودروهای وانت را نیز به این تعداد اضافه کنیم، این میزان به حدود ۶ میلیارد لیتر خواهد رسید.
اگر بتوانیم به هدف برنامه هفتم پیشرفت یا ۶۵۰ هزار دستگاه اسقاط دست یابیم، انتظار داریم نزدیک به ۲ میلیارد لیتر صرفهجویی در مصرف سوخت اتفاق بیفتد. این صرفهجویی در سه سال گذشته نیز با اسقاط ۶۸۰ هزار دستگاه خودرو، بیش از ۲ میلیارد لیتر بوده و نزدیک به ۱۰ درصد از انتشار گازهای آلاینده کاهش یافته است. امیدواریم این روند در سالهای آینده نیز ادامه یابد.
به ازای هر خودروی فرسوده، اگر بخواهیم برآوردی کلی داشته باشیم، انتظار داریم که با خروج یک خودروی فرسوده از ناوگان، در صورت عدم وجود جایگزین، نزدیک به سه هزار لیتر صرفهجویی سالیانه ایجاد شود. در صورتی که جایگزینی وجود داشته باشد، این صرفهجویی به حدود هزار و ۲۰۰ تا هزار و ۵۰۰ لیتر خواهد رسید.
در خصوص ورود خودروهای فرسوده به کلانشهرها و اخبار ضد و نقیضی که در این زمینه منتشر شده، لطفاً وضعیت را به طور کامل تشریح کنید.
طبق ماده ۱۰ قانون ساماندهی و ماده ۸ قانون هوای پاک، تردد خودروهای فرسوده حمل بار و مسافر در کلانشهرها ممنوع است. این موضوع به صراحت در قانون ذکر شده و ارتباطی با آییننامه اجرای ماده ۱۰ مصوب سال ۱۴۰۲ یا مصوب سال ۱۴۰۵ ندارد.
